Nad studánkou

„Nad studánkou” (Nad Źródłem) to nazwa dwukilometrowego pasa grzbietowego stoliwa w Zaworach – północno zachodniej części Gór Stołowych. Przedłużeniem tego grzbietu w kierunku północnym są tzw. Mieroszowskie Ściany.

źródło mapy: geoportal.gov.cz

Stoliwo „Nad studánkou” jest obecnie granicą administracyjną pomiędzy miejscowościami Vernéřovice oraz Teplice nad Metují. Owa granica dóbr istnieje od co najmniej XIX-wieku gdyż została ona zaznaczona na mapach katastralnych z 1840 roku.

źródło map: archivnimapy.cuzk.cz

Na tych mapach z XIX-wieku cały teren przylegający do granicy dóbr od wschodu został oznaczony jako należący do: „Benediktiner Stift Braunau” – czyli Klasztoru Benedyktynów w Broumowie.

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Z map można wywnioskować, że grzbiet „Nad studánkou” był zachodnią granicą dóbr klasztornych opactwa w Broumowie. A skoro granica opactwa – to jest szansa, że zachowały się tutaj zakonne słupki graniczne.

Postanowiłem się więc tutaj wybrać i przejść grzbietem wzdłuż granicy dóbr. Muszę przyznać, że moje najśmielsze oczekiwania co do zobaczenia starych znaków granicznych opactwa broumowskiego zostały tutaj spełnione z nawiązką 🙂 O ile w pozostałych miejscach całej dawnej granicy opactwa (np. na jej północnej stronie) zachowały się jedynie pojedyncze kamienie graniczne, o tyle tutaj można się poczuć niczym ‚w muzeum kamieni granicznych na wolnym powietrzu’.

Nie wspomnę więc o tempie, w jakim przebyłem ten dwukilometrowy odcinek. 😉 Nie ze względu na trudność terenu ale własnie ze względu na postoje co chwila na udokumentowanie zachodniej granicznej linii dóbr opactwa broumowskiego.

Tak oto powstał opis dwóch kilometrów wędrówki grzbietem „Nad studánkou” z północy na południe:

 


Mapa katastralna zawiera sporo opisów znaków granicznych przy ówczesnej granicy z Prusami. Linia granicy jest zbieżna z dzisiejszym odcinkiem III/228 granicy polsko-czeskiej. Nie znajduje jednak na tym odcinku żadnych śladów starych oznaczeń granicznych.

 

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Ruszam więc na południe od granicznego słupka III/229. Jak widać na XIX-wiecznej mapie katastralnej początek tej granicy opisany został „FAB Stift Brau: 1754”. Znaki graniczne na mapie zostały ponumerowane cyframi rzymskimi od 2 do 50. Zapis numeracji nie jest jednak typowo rzymski – 40 zapisane jest bowiem jako ‚XXXX’, analogicznie 50 (XXXXX). Taką numeracją będę się też posługiwał poniżej.

 


Pierwsze cztery kamienie graniczne (oznaczone numerami od II do V) zachowały się, wykonane są z tego samego materiału i są identyczne w swoim kształcie. Po stronie zachodniej znaków wyryty jest numer rzymski znaku a na górze numer arabski. Na stronie wschodniej słupka nr II widać wykuty symbol opactwa w Broumowie – dźwigar (brzewno), czyli pień drzewa pozbawiony gałęzi. Przypuszczam, że ów symbol był również na pozostałych kamieniach, jednak z upływem czasu stał się on niezauważalny.

Znak graniczny numer II (2):

Znak graniczny numer III (3):

Znak graniczny numer IV (4):

Znak graniczny numer V (5):


Docieram do najwyższego punktu stoliwa „Nad studánkou” jak również i całych Mieroszowskich Ścian, mianowicie szczytu Bukova Hora.

Nie znajduję tutaj kamieni granicznych (teren jest niesamowicie zarośnięty), jednak z krawędzi stromego stoku odsłania się widok na Góry Suche oraz Góry Sowie w oddali.

W krajobrazie dominuje m.in. Ruprechtický Špičák.

Trzeba wspomnieć, że najbliższa okolica Bukowej Góry była niemym świadkiem tragicznych wydarzeń, jakie rozegrały się tutaj w czerwcu 1945 roku. Wydarzeń, o których niewiele się mówi w Czechach, a Polakom są one praktycznie nieznane pomimo, że rozegrały się tuż przy granicy.


Idę dalej na południe grzbietem stoliwa. Idzie się praktycznie ‚po płaskim’, jedynie kilkudziesięciometrowy uskok po lewej stronie uświadamia mi, że jestem w górach. Zerkam co chwilę na wyznaczoną trasę wg linii granicy dóbr z mapy.

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

 

Następny znak graniczny, jaki napotykam ma numer XIV (14):

Przez moment odsłania się pośród drzew widok na Obniżenie Scinawki.

Wg koordynatów z mapy jestem już gdzieś w okolicy drugiej dziesiątki numeracji znaków granicznych.

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

I rzeczywiście, po chwili mijam znak graniczny numer XXII (22):

 

Kolejny znak graniczny – numer XXIII (23) – jest pierwszym z tych ‚bardziej ciekawych’.

Po jego stronie zachodniej wyryta jest data 1870:

Natomiast strona wschodnia kamienia prócz symbolu opactwa broumowskiego – brzewna, ma wyryty monogram ‚N A B’. Pierwsza litera była inicjałem imienia opata w czasach postawienia kamienia granicznego a dwie kolejne litery były skrótem od „Abbas Brzevnovensis” czyli „Opat Brzewnowa” (*).

(*) – Opactwo w Broumowie było prepozyturą opactwa w Brzewnowie, stąd interpretacja historyków liter ‚AB’ jako ‚Abbas Brzevnovensis’ (Opat Brzewnowa) a nie ‚Abbas Braunensis’ (Opat Broumova).

Z daty 1870 wyrytej na boku kamienia granicznego nr XXIII (23) wynikałoby więc, że litera ‚N’ jest inicjałem opata opactwa w Broumowie, którym był w tym czasie Johannes Nepomuk Rotter 1844 – 1886.

Kolejny napotkany kamień graniczny z numerem XXVII (27) ma inną formę niż dotychczas widziane przeze mnie kamienie graniczne opactwa broumowskiego. Ryt symbolu opactwa – brzewna wykuty jest bowiem jako ‚wklęsły’ a w samym kształcie brzewna symbolizujące go gałęzie są wykute pod kątem prostym (lub prawie pod kątem prostym) w stosunku do pnia.

Kamień graniczny z numerem XXIX (29) jest zupełnie odmienny – wykute na nim widoczne ryty nie zawierają bowiem znaków opactwa.

Był to pierwszy kamień graniczny, który postanowiłem oczyścić z mchu, aby mu się dokładnie przyjrzeć.

Po stronie zachodniej widnieje wykute ‚O W N22’ – ‚O W’ oznacza zapewne „Ober Wekelsdorf” – obecnie miejscowość Horní Teplice, której dobra ziemskie przylegały od tej strony do granicy.

Na boku słupka numeracja arabska i rzymska ’29’. Po stronie wschodniej słupka widnieje data 1787 oraz nieczytelny ryt ponad nią:

 

Dotarłem do trzeciej dziesiątki zaznaczonych na mapie znaków granicznych. Kamień z numerem XXXI (31) postanowiłem z ciekawości trochę odkopać – okazało się, że pod symbolem brzewna wykute są litery „A B” (Abbas Brzevnovensis). Pierwszej litery oznaczającej inicjał opata jednak nie dostrzegam.

Na następnym kamieniu o numerze XXXII (32) dostrzegam również ledwo widoczny monoram nad symbolem brzewna. Tutaj podobnie jak poprzednio pierwszej litery nie mogę rozpoznać.

Analogicznie jest z prawie nieczytelnym monogramem na kamieniu numer XXXV (35):

Postanawiam się jednak przyjrzeć zdjęciom kamienia nr 35 w domu. z dużym prawdopodobieństem wyryty monogram na tym kamieniu to ‚BAB’.

Opatów o imieniu zaczynającym się na literę ‚B’ było dwóch: Benno II Löbl 1738 – 1751 oraz Bruno Čtvrtečka 1887 – 1922.

Ponieważ ryt jest bardzo zatarty, to zapewne więc monogram na kamieniu nr 35 (i być może na poprzednim kamieniu nr 32, który jest bardzo podobny w kształcie) dotyczy czasów tego pierwszego, wcześniejszego opata. Czyli oznaczałoby to, że kamień nr 35 (i byc może nr 32) był postawiony w czasie pomiędzy 1738 – 1751.

 

Docieram do ostatniej, czwartej ‚dziesiątki’ numeracji kamieni granicznych na mapie:

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Znak graniczny numer XXXX (40):

Znak graniczny numer XXXXII (42):

Na następnym kamieniu granicznym nie dostrzegam numeracji, natomiast na bocznych stronach podobnie jak na wcześniejszym kamieniu nr XXIII (23) widnieje monogram ‚N A B’ („Nepomuk Abbas Brzevnovensis”) oraz data 1870.

Na kolejnych dwóch mijanych kamieniach również nie dostrzegam wyrytej numeracji.

Chwilę dalej mam ostatni już z krawędzi stoliwa ograniczony widok pomiędzy drzewami na Obniżenie Ścinawki i Góry Suche:

Wyszedłem ze strefy ‚numeracji rzymskiej’ znaków granicznych na mapie. Dalszy odcinek granicy dóbr na mapie nie jest już ponumerowany.

Napotkany następny słupek z symbolem opactwa broumowskiego ma wyryty numer IX (9). Jest to ostatni słupek z numerem jaki minąłem na grzbiecie stoliwa.


Najbardziej interesujący z kamieni granicznych opactwa broumowskiego na całej dwukilometrowym odcinku stoliwa „Nad studánkou” napotykam na sam koniec.

Jest to jedyny kamień na całej trasie, którego strona z wyrytym monogramem i brzewnem – symbolem opactwa znajduje się od strony zachodniej. Żeby było ciekawiej, to wyryty symbol brzewna jest ‚odwrotny’ niż na wszystkich pozostałych znakach granicznych – dwie odnogi symbolizujące konary są po lewej stronie a nie po prawej.

Monogram wyryty na kamieniu odczytuję jako ‚W A B’.  Pierwsza litera monogramu – ‚W’ zgodnie z dotychczasową regułą ma być inicjałem imienia opata. W całym wykazie opatów klasztoru w Broumowie tylko jeden był o imieniu rozpoczynającym się na tę literę: Wolfgangus Selender de Prossovic. Był on opatem w latach 1602 – 1619 i trzebaby założyć że ryty na tej stronie słupka powstały w tym okresie, czyli na początku XVII wieku. Byłby to więc najstarszy kamień graniczny opactwa w Broumowie jaki znam do tej pory 🙂

Druga strona słupka (po stronie wschodniej) ma wyrytą datę. Początkowo sądziłem, że to wyryty rok 1878, ale po przyglądnięciu się zdjęciom w domu druga cyfra wygląda na ‚5’ co by oznaczało datę 1578!

Co by rozwiać wątpliwości co do daty jaka jest na tym kamieniu pojechałem ponownie w to miejsce. Okazało się, że popełniłem błąd w interpretacji obydwu stron tego kamienia. Po stronie zachodniej monogram na kamieniu to ‚NAB’…

… natomiast data po stronie zachodniej to ‚1878’

 


Dotarłem do czerwonego szlaku turystycznego  łączączego miejscowości Teplice nad Metují oraz Meziměstí. Skończył się las i zaczęły łąki a horyzoncie wyłoniła się góra Ostaš.

Poszedłem skrajem łąk i lasu tym razem ‚dołem’ wzdłuż całego stoliwa „Nad studánkou”. Na tym powrotnym odcinku nie mogłem narzekać w końcu na brak widoków na wschód, gdyż cały czas rozciągała się panorama na Góry Suche.

Po drodze dotarłem jeszcze do miejsca od którego stoliwo, którym przeszedłem, wzięło swoją nazwę – „Nad studánkou” (czyli „Nad Źródłem”). Pod zboczem stoliwa znajduje się „Vernéřovická studánka” (50°37’05.0″N, 16°11’26.5″E) – źródło z wybudowaną obok niego niewielką kapliczką wybudowaną pod koniec XIX wieku.


Wykaz opatów klasztoru w Broumowie na podstawie: klasterbroumov.cz

Reklamy

2 thoughts on “Nad studánkou

  1. Artykuł bardzo ciekawy intrygujący zachęcający do odwiedzenia w/w miejsca. Co do daty 1578 być może ma to związek z działalnością protestantów na terenie Brumova. Pomiędzy 1575 a 1620 rokiem jest okresem wyraźniej działalności luteran w tym mieście. Może data koreluje z jakimś wydarzeniem pomiędzy? Pozdrawiam i dziękuję za interesujące artykuły w obrębie bloga.

    • Pojechałem specjalnie jeszcze raz aby obejrzeć dokładnie ten kamień graniczny gdzie odczytałem datę 1578. ‚Niestety’ data na kamieniu to ‚1878’, a monogram to NAB. Wpis uaktualnilem.
      Pozdrawiam

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s