Granica na górze Valtenberg

Góra Valtenberg (w języku łużyckim Sokolnik) o wysokości 586,6m n.p.m w jest najwyższym szczytem całego mezoregionu Pogórza Zachodnio-Sudeckiego. Na jej szczycie byłem już w 2013 roku, kiedy zdobywałem szczyty należące do różnych zestawień Koron Sudeckich w tym przypadku konkretnie do Korony Sudetów Niemieckich , oraz w roku 2022 tym razem pod kątem wyznaczonych miejsc XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii.

Podczas pobytu na górze Valtenberg w 2022 roku skupiłem się również na moim ulubionym temacie, mianowicie na zachowanych historycznych śladach przebiegającej przez górę Valtenberg granicy administracyjnej. 🙂

żródło mapy: deutschefotothek.de

Opis powyższego wycinka mapy Messtichblatt z końca XIX wieku podaje, że przez górę Valtenberg (fragment zaznaczyłem na czerwono) biegnie granica pomiędzy głównymi okręgami administracyjnymi Saksonii – okręgu Drezno (Dresden) oraz Budziszyn (Bautzen). Ta granica okręgów istnieje do dnia dzisiejszego.

Na szczycie góry Valtenberg umiejscowiono trzy historyczne kamienie graniczne (51°04’26.0″N, 14°16’43.0″E). Są one niejako ‚podsumowaniem’ historii granic na tej górze.

Największy z trzech kamieni na szczycie góry Valtenberg ma wykuty monogram ‚HHVN’ oraz datę 1699. W tym roku po raz pierwszy wyznaczono granicę od strony miejscowości Neukirch. W owym czasie właścicielem posiadłości Neukirch był Hans Heinrich von Nostitz i to jego inicjały widnieją na kamieniu granicznym.

Pozostałe dwa kamienie graniczne na szczycie góry Valtenberg mają wykute oznaczenia ‚K 53’ oraz ‚K 54’. Te kamienie graniczne pochodzą z XIX wieku. W latach 1825/26 oznaczony został królewski (elektorski) las, za który odpowiedzialny był saksoński radca leśny. Te tereny zwane były ‚królewskim prawem od Łaby’ a granice królewskich lasów oznaczane były nowymi kamieniami granicznymi, albo wykorzystując już istniejące kamienie graniczne. Wykuwano na nich literę ‚K’ oraz kolejne numery wzdłuż granicy. Korekty granicy z lasami królewskimi dokonano w roku 1863 i ta data widnieje na kamieniu ‚K 53’.

Kolejny numer ‚K 54’ widnieje na trzecim kamieniu.

Skoro trzy kamienie graniczne zgrupowano na szczycie góry Valtenberg, to pokusiłem się aby zobaczyć czy nie ma jeszcze jakichś innych zachowanych tego typu kamieni wzdłuż granicy. Do eksploracji okolicy niestety ograniczał mnie balast w postaci roweru, dlatego skupiłem się tylko na odcinku granicy biegnącej nieopodal drogi prowadzącej na szczyt. W bliskości tej drogi wypatrzyłem cztery kamienie graniczne:

Pierwszy z kamieni stoi jakieś 100 metrów na zachód od wieży widokowej (51°04’26.0″N, 14°16’49.0″E).

Na kamieniu wykuty monogram ‚HHVN’ oraz data 1699.

Trzysta metrów dalej dostrzegam kolejny kamień graniczny (51°04’25.5″N, 14°16’59.0″E).

Ciekawe, bo na widocznej od drogi ścianie kamienia wykuta jest tylko litera ‚H’. Takie odstępstwo od reguły.

Na przeciwległej ścianie kamienia wykutych niespodzianek już nie ma. Tutaj wykuto ‚K 64’ czyli oznaczenie granicy lasów królewskich z porządkowym numerem 64.

Kolejny kamień graniczny jaki dostrzegam stoi w krzakach tuż obok drogi (51°04’25.0″N, 14°17’04.0″E).

Od strony drogi widoczne napisy ‚HHVN’ oraz data 1699.

Po drugiej stronie na ścianie wykute ‚K 68’.

Ostatni z kamieni, które zobaczyłem na zboczach góry Valtenberg jest najbardziej widocznym z drogi prowadzącej na szczyt (51°04’24.5″N, 14°17’06.5″E).

Podobnie jak poprzednio kamień ma od strony drogi ryty ‚HHVN 1699’ oraz po drugiej stronie ‚K 70’.

Datę ‚1699’ z kamieni granicznych na górze Valtenberg dopisuję oczywiście do mojego zestawienia „Na kamieniach i skałach… – wehikuł czasu„. 🙂


Drezdeńskie Kamienie Miejskie (der Dresdner Weichbildsteine) – część druga

W sierpniu 2019 podczas ostatniego pobytu w stolicy Saksonii – Dreźnie zobaczyłem kilka tzw. Drezdeńskich Kamieni Miejskich. Byly to kamienie numer 2, 4, 7, 9, 23/2 oraz kopia kamienia nr 13 postawiona koło ratusza. Kamienie te opisałem we wpisie na blogu „Drezdeńskie Kamienie Miejskie (der Dresdner Weichbildsteine) – część pierwsza„.
Na zobaczenia i opisania pozostałych zachowanych drezdeńskich kamieni miejskich musiałem poczekać 3 lata do następnego pobytu w tym mieście w 2022 roku.


Faktyczne granice miasta Drezno od czasów średniowiecznych wychodziły poza obręb fortyfikacji miejskich. Większość gruntów w obrębie wyznaczonej granicy miejskiej poza murami była przez długi czas niezamieszkała i wykorzystywana do celów rolniczych. Podlegała jednak ona jurysdykcji miejskiej. W 1547 roku Drezno stało się stolicą nowo powstałego elektoratu Saksonii, a dwa lata później ogłoszono połączenie części leżących z prawej i lewej strony Łaby w jedno miasto. Elektor przyznał miastu nowe przywileje, w związku z czym ogromnie istotnym stało się jakie terytorium owe przywileje obejmują. Konieczne stało się oznaczenie granic miejskich Drezna tak aby przybywający do miasta podróżni wyraźnie wiedzieli, że znajdują się na terenie należącym do miasta, a zatem podlegają jurysdykcji Drezna.
Cały spis praw panujących w mieście nosił niemiecką nazwę „Weichbild” i od tego słowa granica przyjęła nazwę „Weichbildgrenze”.

Plan Drezna z 1732 roku nakreślony przez kartografa Samuela Nienborga pokazuje jak daleko sięgały granice miejskie Drezna poza obręb murów miejskich. Mapa powstała w momencie odbudowania w całości leżącej na prawym brzegu rzeki części miasta zwanej „Starym Dreznem” po ogromnym pożarze w 1685 roku. Po odbudowie ta część Drezna nazywana jest do dzisiaj „Neustadt” – nowe miasto. Na mapie ta część miasta jest pod rzeką Łabą, czyli odwrotnie, gdyż plan miasta jest „do góry nogami” tj. południe na górze, północ na dole.

Cały przebieg granicy miejskiej był oznakowany kamieniami granicznymi zwanymi „Weichbildsteine”. Szacuje się, że łącznie granicznych kamieni w Dreźnie było około 80 na lewym brzegu Łaby oraz około 20 na prawym (co potwierdzałyby oznaczenia znaków granicznych na mapie Samuela Nienborga). Kamienie były wykonane z piaskowca wydobywanego w znajdującej się nieopodal Szwajcarii Saksońskiej. Na kamieniach prócz numeru umieszczano datę oraz herb miasta Drezna.

źródło ilustracji: wikipedia.org

Przebieg granicy miejskiej w Dreźnie ulegał pewnym modyfikacjom w przeciągu następnych dziesięcioleci w miarę rozwoju miasta. Zmiany kształtu były nanoszone na kolejne wersje rysowanych map. Przykładowo tak wyglądał przebieg granicy na planie Drezna z 1889 roku:

Kamienie graniczne stały na swoich miejscach mniej więcej do końca XIX wieku. Rozwój miasta spowodował, że kamienie ustępowały miejsca powstającym budynkom. W 1911 niektóre kamienie graniczne zostały przekazane do miejskiego muzeum. Obecnie (2019 rok) zachowało się 16 oryginalnych kamieni granicznych. Większość z nich została odrestaurowana. Stoją one przeważnie w swoim oryginalnym miejscu, bądź zostały nieznacznie przemieszczone z konieczności dostosowania się do infrastruktury miejskiej.

Opis zobaczonych w 2022 roku zachowanych Drezdeńskich Kamieni Miejskich przedstawię w rosnącej kolejności według przypisanych im mumerom.


Weichbildstein nr 34

(51°01’30.5″N, 13°45’56.5″E)

Kamień numer 34 znajduje się przy Elsa-Brändström-Straße 16. Kamień datowany jest na 1554 rok.

Na bocznej ścianie kamienia wykuto późniejsze daty z XVIII wieku: 1729 oraz 1734.


Weichbildstein nr 35

(51°01’30.0″N, 13°45’51.5″E)

Idąc kawałek od kamienia nr 34 wzdłuż dawnej granicy wąską dróżką pomiędzy posesjami docieram do Dohnaer Straße. Na posesji przy domu numer 23 stoi kamień z numerem 35.

Na kamieniu widoczna jest wykuta data 1543.

Datę dopisuję do zestawienia „Na kamieniach i skałach… – wehikuł czasu„.


Weichbildstein nr 47

(51°01’09.0″N, 13°44’07.5″E)

Kolejny z kamieni stoi nieopodal skrzyżowania Südhöhe / Ludwig-Renn-Allee.

Kamień jest ułamany, zachowała się jedynie jego dolna część. Kamień pochodził z 1729 roku.


Weichbildstein nr 50

(51°01’09.5″N, 13°43’33.0″E)

Kolejny kamień graniczny miasta Drezna stoi dziś przy skrzyżowaniu Kohlenstraße / Höckendorfer Weg

Na kamieniu widoczna data 1729. Co ciekawe na dole kamienia widnieje wykuty numer 49. Natomiast mapa oraz wszystkie dzisiejsze źródła opisują go jako kamień graniczny numer 50. Byc może jest to faktycznie kamień numer 49, który został przeniesiony w miejsce kamienia numer 50, ale nikt tego nie zauważył 🙂


Weichbildstein nr 55

(51°01’29.0″N, 13°43’49.0″E)

Kamień graniczny numer 55 stoi przy skrzyzowaniu ulic Nöthnitzer Straße i Bergstraße.

Kamień datowany jest na rok 1679.

Prócz ledwo widocznej daty 1679 poniżej wykuto również późniejszą datę 1729.


Weichbildstein nr 61

(51°01’33.0″N, 13°44’03.0″E)

Kamień o mumerze 61 znajduje się naprzeciw domu nr 33 przy Stadtgutstraße.

Na kamieniu znajduje się ledwo widoczna data 1729. W ścianę czołową kamienia wmurowano metalowy bolec koty wysokościowej. Ciekawostką jest również widoczny przy podstawie ściany czołowej kamienia wykuty graniczny znak krzyża.


Weichbildstein nr 63

(51°01’45.5″N, 13°43’58.5″E)

Kamień stoi u zbiegu ulic Einsteinstraße oraz Zellescher Weg .

Kamień datowany jest na XVII wiek. Nie widnieje na nim żadna wykuta data.


Weichbildstein nr 72

(51°01’56.5″N, 13°42’59.0″E)

Kamień numer 72 napotykam na krzyżówce ulic Bamberger Straße i Kaitzer Straße.

Kamień jest obecnie osadzony w murze. Widnieje na nim wykuta data 1729.


Weichbildstein nr 73

(51°02’04.0″N, 13°42’46.0″E)

Kamień numer 73 stoi przy Chemnitzer Straße 42. Na mapie widać, że tuż obok znajdował się kamień numer 74, który obecnie jest przeniesiony w inne miejsce (o czym za chwilę).

Na czołowej scianie kamienia z herbem wykuto datę 1679.

Na drugiej ścianie kamienia procz numeru 73 wykuta późniejsza data 1729.


Weichbildstein nr 74

(51°02’00.5″N, 13°42’54.0″E)

Kamień stoi na prywatnej posesji przy Hohe Straße 40. Jak wspomniałem wcześniej, nie jest to jego oryginalna lokalizacja.

Kamień jest niestety ‚zaaresztowany’ za płotem posesji. Widać stąd jedynie jego tylną ścianę z numerem i datą 1729.

Na czołowej ścianie ponad herbem widnieje data 1679. Posiłkuję się niestety zdjęciem z wikipedii 😦

źródło zdjęcia: wikipedia.de


Weichbildstein nr 13 (kopia2)

(51°04’08.0″N, 13°44’19.5″E)

Na zakończenie druga z wykonanych kopii kamienia nr 13, którą postawiono w 1993 roku w dzielnicy Neustadt u zmiegu ulic Großenhainer Straße oraz Einmündung Hansastraße.

Znalezione źródła opisujące Drezdeńskie Kamienie Miejskie wspominają jeszcze o oryginale kamienia numer 13, który jest przy Königsbrücker Strasse. Byłem tam dwa razy, ale niestety tego kamienia nie znalazłem. Poza tym jednym kamieniem mogę śmiało napisać, że mam komplet zobaczonych wszystkich pozostałych 🙂

Lokalizacje wszystkich zobaczonych Drezdeńskich Kamieni Miejskich są na tej interaktywnej mapie „Ścieżki w bok”.


źródło map: deuschefotothek.de

fragmenty tesktu na podstawie: wikipedia.org, deutsches-architektur-forum.de


Triangulacja Królestwa Saksonii – Linia Bazowa Großenhain (Großenhainer Baseline)

Żeby wszystko co opisuję na blogu miało ręce i nogi, ten wpis muszę zacząć od teorii. 🙂 Na czym polega triangulacja, o której mozna w temacie XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii już tyle znaleźć na ‚Ścieżką w bok’?
Pomiary triangulacyjne bazują na podstawach trygonometrii, mianowicie:


Znamy odległość c pomiędzy dwoma punktami A i B (długość linii AB). Możemy określić położenie trzeciego punktu – C mierząc z punktu A kąt α pomiędzy linią AB oraz linią AC oraz analogicznie z punktu B kąt β pomiędzy linią AB oraz linią BC. Znając kąty &alfa; oraz β wiemy jaki jest kąt γ w punkcie C (suma kątów trójkąta jest równa 180 stopni) Odległości a (długość linii BC) oraz b (długość linii AC) oblicza się ze wzorów: a = c*sin α/sin γ oraz b = c*sin β/sin γ


Oczywiście w warunkach terenowych koniecznym jest aby trzy punkty były względem siebie widoczne. Do pomiaru kątów wykorzystywano urządzenie pomiarowe zwane teodolitem. Była to optyczna metoda pomiaru, więc pomiar kąta obarczony był niedokładnością, która przekładała się potem na niedokładność wyliczonej odległości. Błędy pomiarów minimalizowano wykonując pomiary z więcej niż dwóch znanych punktów i uśredniając późniejsze otrzymane wyniki obliczonych odległości.

Kiedy odległości pomiędzy trzema punktami triangulacyjnymi zostały obliczone, siatkę triangulacyjną można było rozszerzać licząc kolejne odległości następnych punktów widocznych od tych już pomierzonych, między którymi odległość została wyliczona.


Brakuje w tym co opisałem podstawowej kwestii – pierwszy pomiar triangulacyjny pomiędzy trzema punktami potrzebuje ZNANEJ ODLEGŁOŚCI pomiędzy dwoma punktami. Kiedy rozpoczynano w latach 60-tych XIX wieku Triangulację Królestwa Saksonii musiano więc wyznaczyć taką pierwszą linię i zmierzyć jej odległość tak aby na jej bazie dokonywać następnych pomiarów za pomocą mierzenia kątów.

W triangulacji taka linia, której zmierzono odległość nazywa się linią bazową. W przypadku Królestwa Saksonii był to prawie 9 kilometrowy odcinek wytyczony na północ od miasta Großenhain. Stąd nazwa tej linii jako ‚Großenhainer Baseline’ (Linia Bazowa Großenhain).

Linia bazowa Großenhain składała się z trzech punktów triangulacyjnych pierwszego rzędu. Punkty krańcowe linii otrzymały nazwy Raschütz oraz Quersa. W środkowej części linii bazowej, dla ułatwienia pomiarów odległości wytypowano dokładnie pośrodku linii bazowej trzeci punkt triangulacyjny nazwany Großenhain.

źródło mapy: deutschefotothek.de

Wszystkie trzy punkty linii bazowej zbudowano w identyczny sposób. Najpierw w ziemi osadzono kamienny obelisk.

źródło zdjęcia: tablica informacyjna w punkcie Raschütz

Następnie wokół obelisku wybudowano ceglany domek o kwadratowej podstawie i kilkumetrowej wysokości. Na dachu każdego z domków osadzono kolejny kamienny filar idealnie pionowo ponad obeliskiem osadzonym w ziemii. Z tego kamiennego filaru na dachu prowadzono pomiary triangulacyjne.

źródło zdjęcia: tablica informacyjna w punkcie Raschütz

Metoda pomiaru triangulacji bazuje na odległości pomiędzy punktami w linii poziomej. Profil wysokościowy pomiędzy punktami triangulacyjnymi Linii Bazowej Großenhain pokazuje, że teren nie jest idealnie poziomy, różnice wysokości sięgają 30 metrów.

źródło rysunku: deutschefotothek.de

Do pomiarów odległości Linii Bazowej Großenhain wykorzystano więc metodę, która pozwala obliczyć odległość dokładnie w poziomie. Metoda ta bazuje na optycznym pomiarze odległości za pomocą teodolitu przy wykorzystaniu wzorca odległości – tak zwanego aparatu Bessela. Aparat Bessela składał się z 2-metrowych listew o bardzo dużej dokładności.

źródło zdjęcia: tablica informacyjna w punkcie Raschütz

Listwy te stawiano idealnie poziomo i pod kątem prostym do mierzonej długości tak aby środek wypadał w mierzonej linii. Następnie za pomocą teodolitu postawionego w linii mierzonej odległości mierzono kąt pomiędzy krańcami listew aparatu Bessela. Następnie stosując wzór trygonometryczny obliczano odległość w poziomie pomiędzy punktem gdzie stał teodolit a punktem w środku aparatu Bessela.


Obliczenie dokładnej długości linii bazowej Großenhain rozpoczęto w sierpniu 1872 roku. Prace pomiarowe wystartowały z punktu Raschütz a ich początek został uwieczniony pamiątkowym zdjęciem:

źródło zdjęcia: hist-geo-space-sci.net

Mierzenie odległości wymagało olbrzymiej ilości prac przygotowawczych w terenie. Wykorzystując wspomnianą wcześniej metodę optycznego pomiaru odległości z pomocą aparatu Bessela można było dziennie przesuwać się maksymalnie o 650 do 900 metrów. Co więcej zapadła decyzja, że pomiar zostanie wykonany dwukrotnie, najpierw z punktu Raschütz do punktu Quersa a następnie ponownie w odwrotnym kierunku. Całośc pomiaru zajęła więc kilka tygodni, i łącznie wykonano ponad 2200 pomiarów z wykorzystaniem aparatu Bessela.

źródło zdjęcia: tablica informacyjna w punkcie Raschütz

Ostatecznie zmierzono dokładną odległość Linii Bazowej Großenhain. Wyniosła ona 8908m i 64,8cm. Trzeba przyznać, że wyznaczenie prawie 9 kilometrowej odległości w 1872 roku z dokładnością do milimetra musi budzić ogromny szacunek.


Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 34 – Raschütz

źródło mapy: deutschefotothek.de

W miejscu punktu triangulacyjnego Raschütz znajduje się obecnie (2022 rok) kopia obelisku oraz drewniany szalunek odtwarzający kontur dawnego domku pomiarowego.

Za czasów Niemieckiej Republiki Demokratycznej miejsce to było terenem wojskowym. Domek pomiarowy wtedy zlikwidowano. Zachowały się pozostałości fundamentów oraz dolna część oryginalnego obelisku osadzonego w ziemi.

źródło zdjęcia (luty 2005): tablica informacyjna w punkcie Raschütz

W 2005 roku postanowiono dokonać renowacji linii bazowej. Teren punktu Raschütz uprzątnięto, wykonano i postawiono nowy obelisk dokładnie w miejscu oryginalnego.

źródło zdjęcia (maj 2005): tablica informacyjna w punkcie Raschütz

źródło zdjęcia (wrzesień 2005): tablica informacyjna w punkcie Raschütz


Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 33 – Grossenhain

źródło mapy: deutschefotothek.de

W miejscu środkowego punktu linii bazowej nazwanego Grossenhain stoi dzisiaj (2022 rok) współczesna kopia obelisku triangulacyjnego.

W 1913 roku powstało tutaj lotnisko. Najprawdopodoniej wtedy zlikwidowano oryginalny domek pomiarowy. Po 1945 roku lotnisko przeszło w posiadanie 105 Dywizji Myśliwsko-Bombowej Grupy Sił Radzieckich w Niemczech. Teren był szczególnie chroniony ze względu na przechowywanie na tym lotnisku radzieckiej broni jądrowej.

Po wycofaniu wojsk radzieckich w 1993 roku lotnisko przekazano władzom Saksonii. W 2006 roku w ramach renowacji linii bazowej odtworzono obelisk triangulacyjny w oryginalnym miejscu punktu triangulacyjnego Grossenhain.

źródło zdjęcia (maj 2006): tablica informacyjna w punkcie Grossenhain


Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 32 – Quersa

źródło mapy: deutschefotothek.de

Quersa jest jedynym punktem linii bazowej XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii, w którym zachował się domek pomiarowy.

Do początków XXI wieku górna część domku pomiarowego Quersa przykryta była skośnym dachem z papy.

źródło zdjęcia z 2002 roku: mapio.net

W 2005 roku dokonano renowacji górnej części domku pomiarowego Quersa. Odtworzono wtedy oryginalny kształt górnej części budynku oraz obelisk triangulacyjny na dachu.

źródło zdjęcia z 2005 roku: tablica informacyjna w punkcie Quersa

źródło zdjęcia z 2005 roku: tablica informacyjna w punkcie Quersa


Kiedy znana już była długość Linii Bazowej Großenhain, następnym krokiem w XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii było tak zwane ‚przeniesienie linii bazowej’, czyli obliczenie długości pomiędzy dwoma punktami triabgulacyjnymi pierwszego rzędu, która będzie podstawą do dalszych obliczeń pomiędzy wszystkimi pozostałami punktami pierwszego rzędu w Królestwie Saksonii. Wybrano do tego odległość pomiędzy punktami tringulacji na górach Collmberg oraz Keulenberg.

Najpierw jednak należało przeliczyć odległości pomiędzy punktami, które są widoczne z obu krańców Linii Bazowej Großenhain. Były to trzy punkty: Strauch, Großdobritz oraz Baselitz.

Dla przykładu na zdjęciu ledwo widoczny punkt Quersa widziany ze szczytu Heidehöhe (czyli punkt triangulacyjny Strauch). Zdjęcie zostało wykonane teleobiektywem 300mm, co pokazuje ogrom wysiłku jaki musiał być włożony w czasach początków triangulacji aby uzyskać dokładne pomiary.

Tak zwany ‚kontra-widok’ do poprzedniego zdjęcia, czyli Heidehöhe z punktu Quersa:

Widok z punktu Quersa w kierunku punktów Großdobritz oraz Baselitz:

Następnie przeniesiono na linię Collm-Keulenberg obliczone odległości korzystając odpowiednio z pomiarów w pozostałych wyznaczonych punktów triangulacyjnych pierwszego rzędu: Buchberg, Weida, Baeyerhöhe.

Obliczona odległość pomiędzy Collm i Keulenberg stała się linią bazową odległości nie tylko dla pomiarów w Królestwie Saksonii ale również podstawą do pomiarów w całej ówczesnej Europie Środkowej.

Góra Keulenberg widziana z punktu Quersa:



Königlich – Sächsische Triangulirung

Triangulacja Królestwa Saksonii

Linia Bazowa Großenhain (Großenhainer Baseline)


Punkt nr 32 I rzędu (Station 32 – Vermessungspunkt I. Ordnung)

Quersa

Pozycja GPS punktu triangulacyjnego: 51°18’45.0″N, 13°37’14.6″E

Symulacja panoramy.

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Quersa” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu Nazwa punktu Odległość w km Azymut w stopniach
11 Strauch 8.642 338.59
29 Buchberg 17.260 120.20
30 Großdobritz 12.036 198.21
31 Baselitz 12.987 231.51

Punkt nr 33 I rzędu (Station 33 – Vermessungspunkt I. Ordnung)

Großenhain

Pozycja GPS punktu triangulacyjnego: 51°18’17.8″N, 13°33’15.0″E

Symulacja panoramy.

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Großenhain” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu Nazwa punktu Odległość w km Azymut w stopniach
71 Glaubitz 10.292 284.91

Punkt nr 34 I rzędu (Station 34 – Vermessungspunkt I. Ordnung)

Raschütz

Pozycja GPS punktu triangulacyjnego: 51°17’53.4″N, 13°29’42.1″E

Symulacja panoramy.

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Raschütz” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu Nazwa punktu Odległość w km Azymut w stopniach
11 Strauch 11.134 30.01
30 Großdobritz 11.033 153.09
31 Baselitz 6.651 192.29
35 Weida 17.162 269.16
68 Galgenberge 17.790 78.54

Odległość i azymut w tabelach wyliczona przez autora wg pozycji GPS punktów osnowy.

Symulacje panoram: peakfinder.org



Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 11 – Strauch

Wytypowany podczas XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii punkt nr 11 znajduje się na wzniesieniu Heidehöhe o wysokości 201.4m n.p.m.

Wzniesienie przecina granica pomiędzy landami Brandemburgii i Saksonii (a dawniej była to Granica Królestw Prus i Saksonii). Punkt triangulacyjny znajduje się po saksońskiej stronie a jego wysokość naniesiona na mapie wynosi 206.6m n.p.m.

źródło mapy: deutschefotothek.de

Pięciometrowa różnica wysokości wzniesienia wynika z tego że punkt triangulacyjny znajduje się na sztucznie usypanym pagórku.

Na szczycie pagórka widoczny jest obelisk triangulacyjny.

Rysunek techniczny obelisku pokazuje, że jest to jedynie szczytowa część obelisku. Ma on bowiem ponad 5 metrów wysokości i jego większość jest schowana w pagórku. Najprawdopodobniej pagórek usypano aby ułatwic dostęp do pomiarów ze szczytu obelisku.

źródło rysunku: tablica informacyjna przy punkcie triangulacyjnym

Po drugiej wojnie światowej do celów ówczesnych pomiarów triangulacyjnych na Heidehöhe wybudowano drewnianą wieżę triangulacyjną, którą rozebrano około 1990 roku.

źródło zdjęcia: tablica informacyjna przy punkcie triangulacyjnym

U podnóża pagórku z obeliskiem przebiega granica brandembursko-saksońska. W 2022 roku cała granica została ogrodzona płotem aby zapobiec rozprzestrzenianiu się afrykańskiemu pomorowi świn.

Przy płocie znajduje się reper wysokościowy oraz słup z napisem, że jest to punkt Heidehöhe 201.4m n.p.m. Jest to najwyższe miejsce w granicach landu Brandenburgii po 1945 roku. Przed tym rokiem miano najwyższego punktu dzierżyła dzisiejsza Góra Żarska (zwana też Gołębia) koło Żar, która obecnie jest najwyższą w województwie lubuskim.

Całe wzniesienie jest obecnie zalesione. Kilkadziesiąt metrów dalej, po brandenburskiej stronie szczytowej partii wzniesienia Heidehöhe postawiono 30-metrową wieżę widokową oraz infrastrukturę turystyczną wraz z parkingiem.

Postawienie wieży według mnie było strzałem w dziesiątkę. Widoki mogą zadziwić pomimo że wysokość wzniesienia nie jest taka duża. Nadmienię tylko, że w 2022 roku tak się złożyło, że byłem na wieży trzykrotnie o różnych porach dnia.

Widok w kietrunku południowym.

W oddali można dostrzec miasto Drezno.

‚Płaska’ Brandenburgia o zachodzie słońca.

Elektrownia Schwarze Pumpe.

Widok na całe Pogórze Zachodniołużyckie…

…z dominującą górą Keulenberg.

Na wschód północna Saksonia…

… gdzie w widoku wyróżnia się góra Collmberg.

Na koniec widoki podczas ‚złotej godziny’ 🙂


Königlich – Sächsische Triangulirung

Triangulacja Królestwa Saksonii

Punkt nr 11 I rzędu (Station 11 – Vermessungspunkt I. Ordnung)

Strauch

źródło mapy: de.wikipedia.org

Pozycja GPS punktu triangulacyjnego: 51°23’5.5″N, 13°34’31.0″E

Symulacja panoramy.

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Strauch” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu Nazwa punktu Odległość w km Azymut w stopniach
6 Valtenberg 59.941 124.93
7 Porsberg 47.274 150.96
10 Keulenberg 31.745 123.35
12 Baeyerhöhe 35.347 192.45
18 Collm 40.261 257.24
29 Buchberg 24.625 132.75
30 Großdobritz 19.489 181.75
31 Baselitz 17.587 203.46
32 Quersa 8.642 158.56
34 Raschütz 11.134 210.07
35 Weida 24.789 246.54
68 Galgenberge 13.346 117.29
69 Schweinfurth 14.155 302.32
70 Jacobsthal 20.907 268.61
71 Glaubitz 13.004 241.35

Odległość i azymut w tabeli wyliczony przez autora wg pozycji GPS punktów osnowy.

Symulacje panoram: peakfinder.org


Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 18 – Collm

Góra Collmberg (312.8m n.p.m.) jest najwyższym wzniesieniem powiatu Północnej Saksonii. Pomimo stosunkowo niewielkiej róznicy wzniesień ponad okoliczny teren, Collmberg jest charakterystycznym elementem krajobrazu w tej części Saksonii od dawna uwiecznianym na fotografiach.

źródło zdjęcia z 1904 roku: deutschefotohek.de

Położenie góry musiało mieć znaczenie od wieków. Szczyt góry otacza wał 200×100 metrów z kilkoma innymi wałami na zboczu. Nie ma żadnych śladów pisanych o historii tych wałów, jednak archeologowie szacują, że był to szaniec, który powstał około 900 roku.
Collmberg był również od dawna celem wycieczek turystycznych. W latach 40-tych XIX wieku wybudowano na szczycie górską gospodę W 1853 roku została zbudowana obok gospody wieża widokowa, którą uroczyście otwarto rok później.

źródło zdjęcia z 1933 roku: deutschefotohek.de

Gospoda nie dotrwała do czasów dzisiejszych. Po 1945 roku teren góry był zamkniętym terenem wojskowym. Opuszczona restauracja została zburzona w 1967 roku.

Wieża widokowa stoi do dziś. Podczas otwarcia nazwano ją Albertturm na cześć ówczesnego księcia i późniejszego króla Alberta z Saksonii.

źródło zdjęcia z 1898 roku: deutschefotohek.de

źródło zdjęcia z 1903 roku: deutschefotohek.de

Wieża na 18 metrów wysokości i składa się z trzech pięter. Na platformę widokową prowadzi 99 stopni poprowadzonych do ostatniego piętra na zewnątrz wieży.

w 1865 roku podczas XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii góra Collmberg została wytypowana jako punkt triangulacyjny I rzędu.

źródło mapy: deutschefotohek.de

W celu pomiarów triangulacyjnych w południowej części tarasu widokowego wieży Albertturm osadzono obelisk triangulacyjny.

źródło rysunku: tablica informacyjna

Do 1945 roku balustrada była po drugiej stronie obelisku.

źródło zdjęcia z 1926 roku: deutschefotohek.de

W latach 90-tych XX wieku stan wieży był w opłakanym stanie. W 1994 roku przeprowadzono remont wieży. Taras widokowy pokryto nową nawierzchnią betonową a balustradę usytuowano przed obeliskiem triangulacyjnym.

Punkt triangulacyjny na górze Collmberg nazwany został ‚Collm’. Był to istotny węzeł triangulacyjny. To pomiędzy Collm oraz górą Keulenberg obliczona została pierwsza odległość, która stanowiła tak zwaną obliczoną linię bazową do wyliczenia odległości pomiedzy pozostałymi stacjami pierwszego rzędu.

Warto tez dodać jako ciekawostkę, że wytyczona osnowa pomiędzy Collm i górą Fichtelberg jest najdłuższą odległością w całej siatce triangulacyjnej Królestwa Saksonii (prawie 97.5 kilometra).

W lipcu 2022 roku byłem po raz pierwszy na tarasie widokowym Albertturm na górze Collmberg. Niestety widoczność sięgała na maksymalnie 40 kilometrów. Nie mogłem dostrzec góry Keulenberg nie pisząc już o oddalonych o ponad 100 kilometrów szczytów Rudaw. Ale zawsze mówię co się odwlecze to nie uciecze. Jeśli będę miał okazję tu wrócić to wrócę. 🙂


Königlich – Sächsische Triangulirung

Triangulacja Królestwa Saksonii

Punkt nr 18 I rzędu (Station 18 – Vermessungspunkt I. Ordnung)

Collm

źródło mapy: de.wikipedia.org

Pozycja GPS punktu triangulacyjnego: 51°18’12.7″N, 13°0’37.5″E

Symulacja panoramy.

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Collm” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu Nazwa punktu Odległość w km Azymut w stopniach
9 Kahleberg 79.517 140.23
10 Keulenberg 66.339 96.97
11 Strauch 40.261 76.80
12 Baeyerhöhe 40.722 128.55
13 Udohöhe 47.912 167.46
15 Fichtelberg 97.407 182.35
16 Pfaffenberg 58.255 200.30
17 Rochlitz 35.012 208.58
19 Hohburg 19.777 311.15
20 Leipzig 44.477 274.95
21 Röden 67.839 242.55
30 Großdobritz 40.095 104.87
35 Weida 16.557 92.94
103 Eichhardthöhe 13.813 178.22
104 Hohenwussen 11.576 134.65
105 Dürrenberg 10.168 57.49
106 Olganitz 13.408 25.95
107 Deditzhöhe 15.096 244.88
109 Frauenberg 23.098 269.48

Odległość i azymut w tabeli wyliczony przez autora wg pozycji GPS punktów osnowy.

Symulacje panoram: peakfinder.org