Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 9 – Kahleberg

Kiedy na początku 2022 roku powróciłem po kilku latach przerwy do tematu XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii nie spodziewałem się, że ‚siłą rozpędu’ w ciągu kilku miesięcy odwiedzę 43 (!) kolejne miejsca, gdzie wytyczono wtedy punkty triangulacyjne. W ten sposób łączna liczba zobaczonych triangulacyjnych węzłów pomiarowych na koniec 2022 roku wynosi 66 spośród 158, co daje ponad 40% całej siatki triangulacyjnej Królestwa Saksonii. Oznacza to również, że miałem okazję poznać piękno prawie połowy terytorium tego niemieckiego kraju związkowego.


Z tych wyjazdów do Saksonii w 2022 roku zostało mi ostatnie miejsce do opisania, mianowicie Kahleberg – góra o wysokości 905m n.p.m. Góra znajduje się koło miejscowości Altenberg we wschodniej części pasma górskiego Rudawy (Erzgebirge). W najbliższej okolicy Kahleberg nie wyróżnia się znaczącą wysokością względną. Od strony zbiornika wodnego koło miasta Altenberg różnica wysokości do szczytu to raptem 100 metrów.

Niemniej jednak lokalizacja góry Kahleberg, a przede wszystkim panorama z niej spowodowały, że wyznaczono na niej w XIX-wieku punkt triangulacyjny o numerze 9. Co więcej był to jeden z ważniejszych węzłów triangulacyjnych, gdyż siatka z tego miejsca obejmowała dwadzieścia jeden innych punktów I oraz II rzędu.

źródło zdjęcia z 1951 roku: deutschefotothek.de

Co ciekawe, punkt triangulacyjny na górze Kahlenberg usytuowano nie w jej najwyższym miejscu, ale dziesięć metrów niżej, około 300 metrów na północ od wierzchołka.

źródło mapy: deutschefotothek.de

Punkt triangulacyjny stanowiła kamienna wieża o wysokości około pięciu metrów, na której postawiono obelisk pomiarowy. Warto też wspomnieć, że góra Kahleberg i jej okolica od dziesięcioleci była popularnym miejscem do uprawiania w zimie narciarstwa biegowego.

źródło zdjęcia z 1924 roku: deutschefotothek.de

źródło zdjęcia z 1924 roku: deutschefotothek.de

źródło zdjęcia z 1929 roku: deutschefotothek.de

źródło zdjęcia z 1929 roku: deutschefotothek.de

źródło zdjęcia z 1945 roku: deutschefotothek.de

Wieża została rozebrana w 1976 roku z powodu jej złego stanu technicznego. Zachował się jedynie jej fundament i dolne dwie warstwy z kamienia.

W latach 1954-1966 na szczycie znajdowała się również drewniana wieża widokowa przeciwpożarowa o wysokości 25 metrów. Na zdjęciu widać również drewnianą wieżę triangulacyjną, którą wykorzystywano do pomiarów do lat 70-tych XX wieku.

źródło zdjęcia z 1962 roku: deutschefotothek.de

Miejsce gdzie stała wieża z obeliskiem triangulacyjnym jest do dzisiaj punktem widokowym. Panorama stąd udowadnia dlaczego niemieccy geodeci w XIX wieku wybrali to miejsce do pomiarów Królestwa Saksonii.

Dostrzegam na horyzoncie odległy o 90 kilometrów Ještěd (Jeschken). Przy bardzo dobrej widoczności widoczna jest za tą górą Śnieżka oddalona o 140 kilometrów. Dodam, że przy dobrych warunkach widać stąd całe pasmo Karkonoszy i gór Izerskich od Śnieżki aż po Izerski Smrk.

Děčínský Sněžník z tego miejsca jest na tle szczytów Gór Łużyckich: Jedlová oraz Luż (Lausche).

Kolejna góra stołowa Szwajcarii Saksońskiej – Großer Zschirnstein i widoczna za nią panorama Czeskiej Szwajcarii z górą Vlčí hora.

Z szeregu punktów triangulacyjnych XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii widocznych z góry Kahleberg lokalizuję jeszcze znajdujący się niecałe 10 kilometrów dalej punkt numer 59 na wzgórzu Dittershöhe:

Zachodnie stoki góry Kahleberg są warte zobaczenia z innego powodu – znajduje się tutaj dobre kilka hektarów gołoborza. Polecam je zobaczyć zarówno od dołu…

… i z góry. Tym bardziej, że z górnej krawędzi gołoborza roztacza się przepiękny widok w kierunku zachodnim na całe pasmo Rudaw.

Podsumowując 2022 rok i wątek XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii – będę to dalej kontynuować 🙂


Königlich – Sächsische Triangulirung

Triangulacja Królestwa Saksonii

Punkt nr 9 I rzędu (Station 9 – Vermessungspunkt I. Ordnung)

Kahleberg

źródło mapy: de.wikipedia.org

Pozycja GPS punktu triangulacyjnego: 50°45’6.0″N, 13°44’0.7″E

Symulacja panoramy.

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Kahleberg” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu Nazwa punktu Odległość w km Azymut w stopniach
5 Lausche 65.090 80.08
6 Valtenberg 52.399 46.62
7 Porsberg 31.374 22.24
8 Schneeberg 26.768 79.96
10 Keulenberg 55.133 16.33
12 Baeyerhöhe 40.485 332.53
13 Udohöhe 42.933 290.08
14 Bernstein 27.664 223.40
15 Fichtelberg 65.731 237.13
18 Collm 79.517 320.79
36 Freiberg 33.199 300.26
57 Cottaer Spitzberg 23.203 45.14
58 Sattelberg 13.596 75.06
59 Dittershöhe 9.774 27.88
60 Kohlkuppe 11.582 344.57
61 Wilisch 18.854 3.41
62 Gohlig 25.783 357.79
78 Klingenberg 23.371 319.93
79 Frauenstein 14.797 291.34
80 Drachenkopf 9.322 264.56
88 Saydahöhe 22.066 262.91

Odległość i azymut w tabeli wyliczony przez autora wg pozycji GPS punktów osnowy.

Symulacje panoram: peakfinder.org


Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 58 – Sattelberg

Jednym ze wzniesień zaplanowanych przeze mnie do zobaczenia podczas pierwszego pobytu w paśmie Rudaw (Krušné hory) był Špičák u Krásného Lesa. Góra ta znajduje się na wschodnim krańcu Rudaw tuż obok granicy czesko-niemieckiej a jej południowy stok przecina autostrada łącząca Drezno z Pragą.

Špičák u Krásného Lesa ma wysokość 723m n.p.m. i wyróżnia się on w swojej najbliższej okolicy.

źródło zdjęcia z 1926 roku: deutschefotothek.de

źródło zdjęcia z 1937 roku: deutschefotothek.de

Wzniesienie było dobrym punktem widokowym, dlatego też w 1907 roku nieopodal wierzchołka wybudowano niewielką karczmę zwaną Sattelbergbaude, która po 1945 roku popadła w ruinę. Z gospody zachowały się jedynie fragmenty fundamentów.

źródło zdjęcia: osterzgebirge.org

źródło zdjęcia: osterzgebirge.org

źródło zdjęcia: zanikleobce.cz

Na początku XX wieku na szczycie postawiono kamienny krzyż, który został zniszczony po II wojnie światowej.

źródło zdjęcia z 1935 roku: deutschefotothek.de

źródło zdjęcia z 1935 roku: deutschefotothek.de

Na zachowanym cokole w latach dwutysięcznych postawiono metalowy krzyż.

źródło zdjęcia z 2044 roku: wikipedia.de

W 2014 roku dokonano rekonstrukcji przedwojennego krzyża, który został wykonany z piaskowca.


Špičák u Krásného Lesa wytypowano na punkt II rzędu podczas XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii. Kilka metrów od krzyża na szczycie postawiono obelisk triangulacyjny a punkt triangulacyjny nazwano niemiecką nazwą góry – Sattelberg. Był to jeden z kilku punktów triangulacyjnych wyznaczonych przez niemieckich mierniczych poza terytorium Saksonii.

źródło mapy: deutschefotothek.de

źródło zdjęcia: osterzgebirge.org

źródło zdjęcia: osterzgebirge.org

Obelisk triangulacyjny nie zachował się do dzisiejszych czasów. Na szczycie widoczna jest jedynie podmurówka, na której obelisk był w przeszłości osadzony.

Panorama ze szczytu obejmuje obecnie 180-stopniowy widok na całkiem sporą część Saksonii.

Dostrzec można między innymi stolicę Saksonii – Drezno…

… oraz oddaloną o 50 kilometrów górę Keulenberg.

Reszta panoramy ze szczytu przesłaniają rosnące drzewa. Kiedy jednak wyjdzie się z lasu na łąki na północnym stoku góry odsłania się panorama na zachód.

W tym kierunku dominuje w panoramie leżący 10 kilometrów dalej Děčínský Sněžník. Na lewo od niego szczyty Gór Łużyckich z najwyższym w tym paśmie Lausche oraz Jedlová i Růžovský vrch.

Widoczny jest również charakterystyczny stołowy kształt góry Großer Zschirnstein. Za nią wyłania się szczyt Vlčí hora a po lewej stronie w oddali Kottmar.

Widać również najwyższy szczyt Pogórza Łużyckiego – Valtenberg.


Königlich – Sächsische Triangulirung

Triangulacja Królestwa Saksonii

Punkt nr 58 II rzędu (Station 58 – Vermessungspunkt II. Ordnung)

Sattelberg

źródło mapy: de.wikipedia.org

Pozycja GPS punktu triangulacyjnego: 50°46’58.9″N, 13°55’13.4″E

Symulacja panoramy.

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Sattelberg” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu Nazwa punktu Odległość w km Azymut w stopniach
8 Schneeberg 13.272 85.12
9 Kahleberg 13.596 255.21
57 Cottaer Spitzberg 13.281 14.58
59 Dittershöhe 9.987 301.08

Odległość i azymut w tabeli wyliczony przez autora wg pozycji GPS punktów osnowy.

Symulacje panoram: peakfinder.org


Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 61 – Wilisch

Kiedy w lecie 2022 roku wybrałem się po raz pierwszy w życiu na kilka dni w Rudawy zastanawiałem się co mogę w tak krótkim czasie zobaczyć. To pasmo górskie leżące w Czechach (Krušné hory) i Niemczech (Erzgebirge) pokrywa obszar o długości około 150 km i szerokości około 40 km, tak więc wybór miejsc do odwiedzenia podczas pierwszego pobytu nie był łatwy. Na pewno chciałem zobaczyć kilka historycznych kamieni granicznych na granicy czesko-niemieckiej (co opisałem już na blogu we wpisach: „CZDE XVII/8„, „CZDE XVII/21„, „CZDE XVI/14-1„). Jednak wybór wzniesień, na które warto wejść był już dużo trudniejszy.
Ostatecznie zadecydowałem, że pierwszy pobyt na szczytach pasma Rudaw powiążę z tematem, który ciągnę na blogu od kilku lat, mianowicie miejsca wytypowane jako punkty triangulacyjne podczas „XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii„. W Rudawach takich punktów wyznaczono kilkanaście, więc wiedziałem, że nie starczy mi czasu na zobaczenie wszystkich, niemniej jednak jakiś konkretny plan, które ‚pagóry’ zwiedzić był 🙂

Jako pierwsze ‚do zaliczenia’ było wzniesienie Wilisch o wysokości 476m n.p.m, które znajduje się na północno-wschodnim krańcu pasma górskiego Rudawy około 15 kilometrów na południe od stolicy Saksonii – Drezna. Pomimo niewielkiej wysokości wzniesienie dominuje w krajobrazie najbliższej okolicy.

źródło zdjęcia z 1928 roku: imago-images.de

Z parkingu na szczyt góry Wilisch mam niecały kilometr. Na początku krótkiej wędrówki mijam stary kamienny drogowskaz.

Nieco dalej przy drodze na górę stoi opuszczony budynek. Okazuje się, że to dawna restauracja.

W 1904 roku otworzono linię tramwajową z Drezna do miejscowości Kreischa leżącej u podnóża Wilisch. Spowodowało to, że wzgórze stało się popularne turystycznie przez mieszkańców Drezna. Już dwa lata po otwarciu linii wybudowano pod szczytem restaurację, którą nazwano Wilischbaude.

źródło zdjęcia: ebay.de

źródło zdjęcia: akpool.de

źródło zdjęcia: ebay.de

Od lat 90-tych XX wieku budynek dawnej restauracji jest opuszczony. Widać ślady remontu i przebudowy jednak nic się obecnie z nim nie dzieje.

W bliskiej odległości od dawnej restauracji pod samym szczytem wzgórza Wilisch znajdował się kamieniołom bazaltu.

źródło mapy z 1912 roku: deutschefotothek.de

źródło zdjęcia z 1930 roku: imago-images.de

Dzisiaj ściany kamieniołomu są ukryte za drzewami, które wyrosły po zakończeniu wydobywania kamienia.

Podczas XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii wzgórze Wilisch wytypowano jako punkt triangulacyjny II rzędu numer 61.

źródło mapy: deutschefotothek.de

W 1867 roku wybudowany został na szczycie wzgórza obelisk triangulacyjny.

źródło zdjęcia: imago-images.de

W 1921 roku obelisk triangulacyjny został przekształcony na pomnik poległych w I wojnie światowej okolicznych mieszkańców. Pomnik na szczycie wzgórza zaznaczono na mapie z 1928 roku.

źródło mapy z 1928 roku: deutschefotothek.de

źródło zdjęcia z 1930 roku: imago-images.de

Pozostałością po wykorzystaniu obelisku triangulacyjnego jako pomnika są wykute na nim daty 1914-1918.

Obelisk triangulacyjny został poważnie uszkodzony przez ostrzał artyleryjski pod koniec II wojny światowej. Ślady zniszczeń po pociskach są wyraźnie widoczne.

Po drugiej wojnie światowej wzniesienie Wilisch ciągle służyło do celów triangulacji. Drewniana wieża triangulacyjna istniała do końca lat 70-tych XX wieku.

źródło zdjęcia z 1972 roku: imago-images.de

źródło zdjęcia: imago-images.de

Widok ze szczytu góry Wilisch jest dzisiaj ograniczony głównie w kierunku północnym.

Z punktów triangulacyjnych XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii dostrzegam między innymi Gohlig

… oraz Opitzhöhe.

Widoczna jest również stolica Saksonii – Drezno.

Za drogę powrotną obieram sobie obejście góry Wilisch dookoła. Nie żałuję, bo przy zejściu na południowym stoku napotykam dwa stare kamienie graniczne z 1735 roku. Są to kamienie nazywane ‚Forstgrenzsteine’, które wyznaczały granicę własności lasów. Charakterystycznym rytem na takich kamieniach były dwa skrzyżowane miecze. Takie kamienie zachowały się w różnych miejscach w Saksonii. Dość obszernie o tych kamieniach pisałem we wpisie „Kleiner Zschirnstein„.

Pierwszy z leśnych kamieni granicznych na stoku góry Wilisch ma numer 240 (50°55’12.0″N, 13°45’06.0″E).

Drugi kamień natomiast ma wykuty numer 241: (50°55’12.5″N, 13°45’05.0″E).

Obchodzę górę Wilisch będąc cały czas w lesie. W końcu wychodzę na łąkę na północnym stoku skąd mam panoramę w kierunku północno-wschodnim.

Na horyzoncie rozpoznaje kolejne szczyty z XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii, na których już byłem – górę Keulenberg

… oraz Valtenberg.

Widoki są tak urzekające, że do parkingu wracam idąc skrajem łąki. Pod koniec odsłania się panorama ponad drzewami na szczyty Szwajcarii Saksońskiej oraz Wyżyny Szluknowskiej.

Po prawej stronie na zdjęciu charakterystyczny kształt góry Lilienstein natomiast po lewej panoramę wieńczy góra Tanečnice.


Königlich – Sächsische Triangulirung

Triangulacja Królestwa Saksonii

Punkt nr 61 II rzędu (Station 61 – Vermessungspunkt II. Ordnung)

Wilisch

źródło mapy: de.wikipedia.org

Pozycja GPS punktu triangulacyjnego: 50°55’15.3″N, 13°44’58.3″E

Symulacja panoramy.

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Wilisch” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu Nazwa punktu Odległość w km Azymut w stopniach
9 Kahleberg 18.854 183.42
12 Baeyerhöhe 26.159 310.83
57 Cottaer Spitzberg 15.521 99.11
59 Dittershöhe 10.750 161.30
60 Kohlkuppe 8.734 208.78
62 Gohlig 7.258 343.07
77 Opitzhöhe 13.182 308.89
78 Klingenberg 16.193 266.70

Odległość i azymut w tabeli wyliczony przez autora wg pozycji GPS punktów osnowy.

Symulacje panoram: peakfinder.org


Trójgraniczny kamień na górze Vysoká hole

Vysoká hole (1465m n.p.m.) jest drugą co do wysokości górą w mezoregionie Wysoki Jesionik (Hrubý Jeseník) we wschodnich Sudetach. Rozległość góry (powierzchnia stoków) szacowana jest na około 11,5km kwadratowego a sama wierzchowina jest tak rozległa i wypłaszczona, że ciężko rozpoznać gołym okiem gdzie się znajduje najwyższy punkt tej góry. Na tej szczytowej połaci znajduje się historyczny trójstyk trzech granic administracyjnych (50°03’36.0″N, 17°13’52.5″E). Stoi tutaj wykonany z piaskowca kamień graniczny z XVII wieku z wykutymi herbami trzech państw, których posiadłości w owym czasie graniczyły. Granica biegnąca w linii północ-południe jest jednocześnie historyczną granicą dwóch krain: Śląska oraz Moraw.

źródło mapy: geoportal.gov.cz


Na północno-wschodniej ścianie kamienia wykuto herb zakonu krzyżackiego z Bruntálu, którego symbolem był czarny krzyż.

Symbol zakonu wraz z datą 1681 oznaczono w miejscu trójstyku na mapie katastralnej z 1846 roku.

źródło mapy z 1846 roku: archivnimapy.cuzk.cz

Ponieważ wykuto na tym kamieniu granicznym herb zakonu krzyżackiego, dopisuję tan kamień do mojej całkiem juz sporej ‚kolekcji’ w opracowaniu „Graniczne oznakowania opactw i zakonów w Sudetach” na blogu.


Od strony południowo-zachodniej dochodziła tutaj granica państwa janovickiego z siedzibą na zamku w miejscowości Janovice u Rýmařova. Herb na kamieniu od tej strony jest już jednak nieczytelny, by go rozpoznać.

Ciekawym jest to, że mapa katastralna z 1846 roku pokazuje, że od tej strony był monogram ‚G V H’ oraz data 172x (ostatniej cyfry na mapie nie mogę odczytać). Niestety na kamieniu nic takiego wykutego nie odnajduję.

źródło mapy z 1846 roku: archivnimapy.cuzk.cz


Państwo wielkolosińskie było tym trzecim, którego tereny dochodziły od zachodu do trójstyku na górze Vysoká hole. Właścicielem dóbr był ród Žerotín a jego siedzibą był renesansowy zamek w miejscowości Loučná nad Desnou. Herb wykuty na kamieniu od tej strony jest również już nie do rozpoznania.

Wyrażna jest natomiast wykuta ponad herbem na tej stronie kamienia data ‚1681’.

Datę dodaję do mojego zestawienia „Na kamieniach i skałach – wehikuł czasu„.

Katastralna mapa z 1846 roku zawiera kolejną ciekawostkę. Według opisu na niej od tej strony powinien widnież też monogram ‚S K H 1727’, którego w żaden sposób na kamieniu granicznym nie dostrzegam.

źródło mapy z 1846 roku: archivnimapy.cuzk.cz


Trójgraniczny kamień na górze Pradziad (Praděd)

Po dziewięciu latach znowu tarabanię się asfaltem na najwyższą górę we wschodnich Sudetach czyli położony w paśmie Wysokiego Jesionika Pradziad (Praděd). Tym razem przynajmniej pogoda mi sprzyja, widoczność jest całkiem całkiem gdyż dostrzegam na horyzoncie nawet szczyty pasm beskidzkich. Ale Tatr nie widać.

Niemniej jednak, podziwianie widoków z Pradziada nie było głównym motywatorem aby tutaj ponownie przyjechać. Kiedy bylem tutaj ostatnim (i dotychczas jedynym) razem, zupełnie pominąłem historyczną graniczną ciekawostkę na tej górze.

Około 180 metrów na północny-wschód od szczytu Pradziada stykają się trzy granice. Według obecnego podziału administracyjnego szczyt Pradziada oraz stok wschodni i Pradědský příkop należy do gminy Malá Morávka, stok zachodni i południowo-zachodni należy do gminy Loučná nad Desnou, natomiast część stoków północno-zachodniego i północno-wschodniego należy do gminy Vrbno pod Pradědem.

źródło mapy: geoportal.gov.cz

W punkcie styku trzech granic stoi wykonany z białego kwarcytu ponadmetrowy kamień graniczny z 1721 roku (50°05’05.0″N, 17°13’54.5″E).

Na tym kamieniu, prócz daty 1721 na trzech ścianach wykuto herby trzech państw, których posiadłości tutaj graniczyły.


Północna strona kamienia ma wykuty symbol biskupiej mitry oznaczającej, że tereny od tej strony należały do Księstwa Nyskiego biskupów wrocławskich.

Był to najbardziej na południe wysunięty punkt terenów Księstwa Nyskiego.

źródło mapy z 1736 roku: chartae-antiquae.cz

źródło mapy z 1736 roku: chartae-antiquae.cz


Na wschodniej stronie kamienia granicznego wykuto herb zakonu krzyżackiego z Bruntálu, którego symbolem był czarny krzyż.

Symbol zakonu wraz z datą oznaczono w miejscu trójstyku na mapie katastralnej z 1846 roku.

źródło mapy z 1736 roku: archivnimapy.cuzk.cz

źródło mapy z 1846 roku: archivnimapy.cuzk.cz

Miejsce trójstyku na górze Pradziad było najbardziej wysuniętym na zachód punktem posiadłości zakonu krzyżackiego z Bruntálu.

źródło mapy z 1736 roku: chartae-antiquae.cz

źródło mapy z 1736 roku: chartae-antiquae.cz


Ze względu na to, że wykuto na tym kamieniu granicznym herby zakonu oraz insygnia biskupów, dopisuję tan kamień do mojej całkiem juz sporej ‚kolekcji’ w opracowaniu „Graniczne oznakowania opactw i zakonów w Sudetach” na blogu.


Trzeci z herbów znajdujący się na trójgranicznym kamieniu na górze Pradziad to herb rodu Žerotín.

Ród ten był właścicielem dóbr Velké Losiny a jego siedzibą był renesansowy zamek w miejscowości Loučná nad Desnou.