Graniczne oznakowania opactw i zakonów w Sudetach

Na tej stronie zgromadziłem w jednym miejscu wszystkie moje informacje dotyczące historycznych oznaczeń (słupków oraz znaków naskalnych) w Sudetach związanych z zaznaczeniem granic dóbr przez opactwa i zakony. Znajdują się tu również linki do wpisów na blogu związanych z tym tematem.

 



Góry Krucze

W Górach Kruczych oznaczenie granic zakonnych związane jest z opactwem cystersów w Krzeszowie oraz zakonem jezuitów z miejscowości Žacléř.

Oznaczona kamieniami granicznymi granica pomiędzy cystersami i jezuitami to przede wszystkim ponad 7-kilometrowy odcinek graniczny grzbietem Gór Kruczych  zbieżny z obecną granicą polsko-czeską pomiędzy szczytem Bogoria (obecnie słupek graniczny III/258) oraz zboczem Góry Polskiej (obecnie słupek graniczny III/265). Ten fragment granicy bowiem został ‚skatalogowany’ na XIX-wiecznych mapach katastralnych w postaci narysowania na mapach dokładnych oznaczeń wszystkich zakonnych kamieni granicznych.

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Na trzech mapach katastralnych obejmujących wspomniany odcinek na grzbiecie Gór Kruczych, łącznie oznaczonych zostało 100 punktów gdzie znajdowały się kamienie graniczne jezuickie i cysterskie:

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

 

Obecnie (2017rok) ponoć znanych jest 15 zachowanych słupków granicznych związanych z opactwem cystersów w Krzeszowie bądź zakonem jezuitów z Zaclerza. Żaden z tych znanych zachowanych kamieni granicznych nie stoi w oryginalnym miejscu. Jednak większość z zachowanych słupków nosi ślady przekucia trzycyfrową liczbą. Liczba ta związana była z nową numeracją granicy pod koniec XIX-wieku, a istniejące mapy z tego okresu pozwalają dzięki tym przekutym liczbom na ustalenie oryginalnego usytuowania tych kamieni granicznych.

Znane zachowane kamienie graniczne mają następujące rodzaje rytów:


Oznaczenie graniczne opactwa cystersów w Krzeszowie – „IAG 1727”:

  • IAG – „Innocentius Abbas Grissoviensis” (Innocent Opat Krzeszowa) – monogram opata Innocenta (Innozenza) Fritscha
  • infuła i pastorał – nawiązują do uzyskanego w 1547 r. od papieża Pawła III przywileju używania przez opatów krzeszowskich insygniów biskupich
  • 1727 – początek rządów opata Innocenta Fritscha

 

 


Oznaczenie graniczne opactwa cystersów w Krzeszowie – „I(F)AG 1733”:

  • I(F)AG – pierwszy znak jest prawdopodobnie połączeniem liter ‚I’ oraz ‚F’ – przypuszczalnie monogram opata Innocenta Fritscha; ‚AG’ – „Abbas Grissoviensis” (Opat Krzeszowa)
  • 1733 – był to przedostatni rok rządów opata Innocenta Fritscha, znaczenie tej daty na słupku niewiadome (identyczna data jest na chronostychach na fasadzie kościoła klasztornego w Krzeszowie – był to rok zakończenia budowy świątyni).

 


Oznaczenie graniczne jezuitów – „IHS 1727”:

  • IHS (z krzyżem nad literą H) – godło jezuitów (grecko-łaciński monogram imienia Jezus)
  • 1727 – data
  • RSSJ – (Residentia Schatzlariensis Societatis Jesu) – dom Towarzystwa Jezusowego w Zaclerzu (Žacléř)


Następujące kamienie graniczne z Gór Kruczych, zostały opisane na blogu:



Góry Jastrzębie

XIX-wieczne mapy katastralne pokazują, że granice dóbr opactwa w Krzeszowie były oznaczone również wzdłuż granicy na północno -zachodnim stoku Jańskiego Wierchu – góry przypisywanej już do Gór Jastrzębich. Oznaczenia tutaj miały postać „BAG”. Widniejąca w jednym miejscu data 1748 pozwala wysnuć wniosek, że skrót „BAG” oznacza „Benedictus Abbas Grissoviensis” – monogram opata Krzeszowa z tego roku, którym wtedy był Benedikt II Seidel.

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Podczas przejścia granią Jańskiego Wierchu nie zauważyłem żadnych śladów zaznaczonych na mapie granicznych oznaczeń dóbr zakonnych. Jedyną widoczną ‚poszlaką’ są dwa kamienie, na których widoczne są ryty z numerami ’12’ oraz ’13’, która to numeracja zgadza się co do lokalizacji z numeracją na mapie.



Karkonosze

Interesujący ślad znalazłem na XIX-wiecznych mapach katastralnych obejmujących wschodni skraj Karkonoszy.  Na jednej z map obejmującej teren dzisiejszego miasteczka Žacléř naniesiono w miejscu na granicy oznaczenia ‚DAG 1738’ oraz ‚IHS R.S.’, czyli cysterskie (krzeszowskie) oraz jezuickie.

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

To miejsce to dzisiejsza granica polsko-czeska pomiędzy słupkami 9/7 oraz 9/8.

W tym miejscu po stronie polskiej znajduje się skała. Opisy na mapie katastralnej mogą oznaczać wyryte na tej skale znaki graniczne. Nie znalazlem jednak żadnych widocznych śladow na tej skale, co nie oznacza że znaków na niej nie ma – skała jest dzisiaj w dużej części porośnięta mchem może więc po nim skrywana jest ta tajemnica opisana na mapie?

 



Góry Stołowe

W Górach Stołowych graniczne oznaczenia dóbr zakonnych związane są m.in z opactwem Broumov. Granica była oznaczana symbolem oznaczającym dźwigar (brzewno), czyli pniem drzewa pozbawionym gałęzi.

Symbol ten jedną z dwóch części herbu Opactwa Broumowskiego, który przypomina o spotkaniu św. Wojciecha z księciem Bolesławem II w czasie polowania.

źródło ilustracji: klasterbroumov.cz

Unikalnym w skali całych Sudetów są oznaczenia pod urwiskiem skalnym przy obecnym znaku granicznym 182/6. Granica opactwa broumowskiego została w tym miejscu oznaczona dwukrotnie:

  • monogramem „OAB” (Othmarus Abbas Braunensis – Brzevnovensis) będącym inicjałami Othmara Daniela Zinkeo – opata w latach 1700 – 1738

  • monogramem „BAB” który zawiera inicjały któregoś z opatów z kolejnych lat, których imię zaczynało się na literę ‚B” – prawdopodobnie Benno II Löbl (1738 – 1751) albo Bruno Čtvrtečka (1887 – 1922).

Oznaczenia granicy opactwa broumowskiego można napotkać również m.in. na niebieskim szlaku z Pasterki w stronę Machowskiego Krzyża:

Na skale przy słupku granicznym 180/22B oprócz symbolu brzewna można dostrzec ledwo widoczny monogram (OAB ?)

Oraz na granicy polsko-czeskiej w okolicach Radkowa:

Kilkanaście słupków granicznych zachowało się na dawnej zachodniej granicy opactwa broumowskiego w miejscu zwanym „Nad studánkou”. Kamienne słupki z wykutym symbolem brzewna mają tutaj róznorodny kształt.

 



Góry Suche

Północna granica opactwa w Broumowie, która biegnie w Górach Suchych obecną granicą polsko-czeską była również w kilku miejscach oznaczona kamieniami. Zachowane tutaj kamienie graniczne opactwa oraz najbardziej znany tzw. Trójpański Kamień na trójstyku dóbr opisałem we wpisie „Na północnej granicy dóbr opactwa broumowskiego”.

 



Góry Bardzkie

Kamienie graniczne, które można napotkać w południowej części pasma Gór Bardzkich związane są z granicami dóbr opactwa w Kamieniu Ząbkowickim. Kilka z nich z wyrytą datą „1755” zachowało się w okolicy wzniesienia Grodzisko.

Słupki posiadają ryt  „TAC”, który oznacza „Tobias Abbas Camenzensis” (Tobiasz opat kamieniecki) – monogram opata Tobiasza Stusche.

 

Na drugiej stronie tych kamieni granicznych znajduje się inskrypcja „CVC/N/1755” oznaczająca prowdopodobnie granicę ówczesnych właścicieli wsi Podzamek (Neudeck).

Kamienie z inskrypcją „TAC”, ale wyrytą starszą datą „1746” miały znajdować się na grzbiecie Gór Bardzikich bardziej na północ, w okolicy Ostrej Góry. Te kamienie po drugiej stronie miały wyryte „BP/K/1746”, określających granicę właścicieli wsi Wojciechowice (Konigshain).

Nie mam informacji, czy któryś z kamieni z datą 1746 zachował się do dnia dzisiejszego.

 


Reklamy