Na granicy polsko-czeskiej w Górach Kruczych…

Graniczny obszar tak zwanego „Worka Okrzeszyńskiego” od lat przyciąga mnie jak magnes. Okazuje się, że ciągle coś nowego, wartego zobaczenia w tej okolicy wynajduję. To miejsce ma dla mnie niewytłumaczalną magię, może dlatego, że jest to według mnie jedno z najbardziej odludnych przygranicznych zakątków Sudetów pełnych ‚tajemnic’.

Stąd też na swoją ostatnią wędrówkę w 2019 roku wzdłuż granicy państwowej wybrałem odcinek granicy polsko-czeskiej biegnącej wierzchowiną Gór Kruczych. Na linii granicy napotkać można tutaj na pozostawione porzucone stare słupki graniczne z poprzednią numeracją, która funkcjonowała do lat 50-tych XX wieku.

Znajduje się tutaj ciągle mój ulubiony szlakowskaz, na którym z Przełęczy Chełmskiej zrobili prawie Przełęcz „Chamską” 🙂 nie wspominając już o „Okruszynie”. Najciekawsze, że ten szlakowskaz z błędami sygnowany jest przez PTTK Kamienna Góra, a więc przez miejscowy oddział. Bądź co bądź jestem przekonany, że autor szlakowskazu nie wystawił nosa poza budynek oddziału ani nie spojrzał na mapę…

Wybierając kolejny raz Góry Krucze na wędrówkę wzdłuż granicy miałem oczywiście ku temu powody. Pisałem już na blogu na temat granicy dóbr opactwa krzeszowskiego oraz zakonu jezuitów z Zaclerza., która na tym odcinku granicy oznaczona była setką ozdobnych kamieni granicznych. Kilkanaście z tych kamieni zachowało się do dnia dzisiejszego, żaden z nich nie znajduje się jednak w swoim oryginalnym miejscu na granicy. Szczegółowy opis tych zachowanych kamieni granicznych można znaleźć na mojej stronie: „Graniczne oznakowania opactw i zakonów w Sudetach

Oryginalne rozmieszczenie granicznych kamieni opactwa krzeszowskiego i zakonu jezuitów można znaleźć na XIX-wiecznej mapie katastralnej. Każdy z kamieni granicznych został osobno opisany na tej mapie. Oprócz numeru kamienia na mapie opisano inskrypcje, jakie się na danym kamieniu znajdowały. Część ‚krzeszowska’ kamienia prócz herbu opactwa miała monogram ‚I.A.G. 1727’ będącym skrótem od „Innocentius Abbas Grissoviensis” (Innocent Opat Krzeszowa) – monogram opata Innocenta (Innozenza) Fritscha. Część ‚jezuicka’ kamienia natomiast miała monogram:

  • IHS (z krzyżem nad literą H) – godło jezuitów (grecko-łaciński monogram imienia Jezus)
  • 1727
  • RSSJ – (Residentia Schatzlariensis Societatis Jesu) – dom Towarzystwa Jezusowego w Zaclerzu (Žacléř)

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Na postawie zachowanych obecnie zakonnych kamieni granicznych wiadomo, że ich kształt i wygląd był następujący:

Część ‚krzeszowska’:

Część ‚jezuicka’:

Tak jak napisałem wcześniej zachowane do dzisiaj w całości zakonne kamienie graniczne nie znajdują się w swoim oryginalnym miejscu na dzisiejszej granicy polsko-czeskiej. Okazuje się jednak, że pewne ślady po dawnych zakonnych kamieniach granicznych można ciągle odnaleźć na granicy. I to był własnie mój cel powrotu na granicę w Góry Krucze. Konkretnie interesowały mnie dwa dzisiejsze odcinki granicy polsko czeskiej (będę oznaczał ją jako ‚CZPL’): numer III/259 oraz III/260. Z przeczytanych informacji wiedziałem bowiem, że tutaj znajdę pozostałości po starych zakonnych kamieniach granicznych.

źródło map: archivnimapy.cuzk.cz; geoportal.gov.pl

 


Na granicy polsko-czeskiej w Górzach Kruczych

– ślady po cysterskich i jezuickich kamieniach granicznych

W poszukiwaniu pozostałości zakonnych kamieni granicznych na granicy nie szedłem ‚w ciemno’. Kilka osób ‚z branży’ historycznych znaków granicznych opisało te pozostałości w swoich opracowaniach. Tak więc zadanie miałem ułatwione.

Już kilkukrotnie wcześniej będąc tutaj na granicy polsko-czeskiej w Górach Kruczych zauważyłem, że spora ilość współczesnych kamieni granicznych ma kształt słupka zaokrąglonego u góry. Okazuje się, że na pewno cześć z nich w takim kształcie jest przekutym dawnym zakonnym kamieniem granicznym! Wszystkie poprzednie inskrypcje zostały skute, lecz okazuje się, że na niektórych ze słupków granicznych nie zrobiono tego starannie.

I tak po kolei wymieniając słupki graniczne z południa na północ (czyli numeracją granicy polsko-czeskiej w kierunku rosnącym):


CZPL III/259/2

Pierwszym niestarannie skutym dawnym zakonnym kamieniem granicznym jest słupek z numerem 259/2 (50°38’12.0″N, 16°00’25.5″E).

Ślad po dawnym zakonnym oznakowaniu widać na zewnętrznej (patrząc od linii granicy) stronie słupka, u jego dołu:

Słupek ten stoi po polskiej stronie granicy, która dawniej była stroną ‚krzeszowską’.

Porównując widoczny na słupku ślad z jednym z zachowanych kamieni granicznych opactwa krzeszowskiego jednoznacznie widać, że nieskuty fragment to dolna część daty ‚1727’ oraz dolne zaokrąglenia kamienia granicznego.

Na XIX-wiecznych mapach katastralnych widać, że dzisiejszy słupek 259/2 stał w punkcie trójstyku dawnych dóbr i miał numer porządkowy 44. Z map widać również, że słupki stały parami po obu stronach linii granicy – osobno ‚krzeszowski’ i ‚jezuicki’.

źródło map: archivnimapy.cuzk.cz

źródło map: archivnimapy.cuzk.cz

Na pewno więc dzisiejszy słupek 259/2 miał jedynie oznaczenia ‚krzeszowskie’. Bazując na zachowanym kamieniu granicznym, który obecnie znajduje się na zamku w Bolkowie, mogę z dużym prawdopodobieństwem pokusić się i odtworzyć w programie graficznym oryginalny wygląd dzisiejszego słupka 259/2. Tak on kiedyś wyglądał: 🙂


CZPL III/259/3

Kolejny słupek z zachowanym śladem jego dawnej roli jako zakonnego kamienia granicznego stoi kilkanaście metrów dalej i ma nadany kolejny numer – 259/3.

Na dole słupka po jego zewnętrznej stronie (patrząc od linii granicy) widać wykute litery ‚R S’.

Po odsłonięciu warstwy ziemi pojawiają się kolejne ryty.

Na słupku 259/3 zachował się monogram ‚R S S J’ – czyli był to dawniej kamień graniczny zakonu jezuitów z Zaclerza.

Posiłkując się tym razem inskrypcjami na zachowanym kamieniu granicznym, który znajduje się dzisiaj w Chełmsku Śląskim puszczam wodze fantazji i odtwarzam w programie graficznym jak oryginalnie słupek 259/3 wyglądał: 🙂

Na XIX-wiecznych mapach katastralnych w punkcie gdzie obecnie stoi słupek 259/3 nie oznaczono żadnego kamienia granicznego. Przypuszczam więc, że kamień ten przeniesiono kilkanaście metrów z miejsca, gdzie stał on w parze z dzisiejszym słupkiem 259/2.


CZPL III/259/7

Kolejny słupek z widocznymi śladami po jego roli jako zakonnego kamienia granicznego nosi numer 259/7:

Podobnie jak na słupku 259/2 widać nie skute zaokrąglenia u dołu słupka – był więc to dawniej kamień ‚krzeszowski’.

Słupek 259/7 stoi wg XIX-wiecznej mapy katastralnej w miejscu kamienia nr 48:

źródło map: archivnimapy.cuzk.cz


CZPL III/259/15

Słupek 259/15 był drugim, przy którym musiałem ‚kopać’. Na pierwszy rzut oka bowiem był on zwyczajny.

Podkopanie jego zewnętrznej strony odsłoniło ślady jego dawnej roli zakonnego kamienia granicznego.

W tym przypadku są to ponownie litery ‚R S S J’ czyli słupek 259/15 był oryginalnie kamieniem granicznym zakonu jezuitów z Zaclerza.

Ponowne porównanie z XIX-wieczną mapą katastralną – słupek 259/15 jako kamień ‚jezuicki’ miał numer 53.

źródło map: archivnimapy.cuzk.cz


CZPL III/260/5

Dwa kolejne kamienie ze śladami ich dawnej funkcji jako zakonne kamienie graniczne odnajduję na odcinku numer 260. Pierwszym z nich jest słupek 260/5:

Tutaj ponownie w ruch musi pójść łopatka.

Poniżej poziomu gruntu na zewnętrznej ścianie słupka 260/5 widać zachowane litery ‚R S S J’ czyli był to kolejny kamień ‚jezuicki’.

Ten słupek 260/5 patrząc na XIX-wieczną mapę katastralną, jako słupek graniczny zakonu jezuitów z Zaclerza miał numer 61:

źródło map: archivnimapy.cuzk.cz


CZPL III/260/11

Ostatnim z zobaczonych dawnych granicznych kamieni zakonnych jest dzisiejszy słupek graniczny numer 260/11.

Podobnie jak na słupku 259/2 tak i tutaj zachowała się widoczna nie skuta data ‚1727’ na zewnętrznej ścianie.

Był to więc kamień ‚krzeszowski’.

Kamień ten miał według XIX-wiecznej mapy katastralnej numer 64.

źródło map: archivnimapy.cuzk.cz

Tak oto ostatnia w 2019 roku wędrówka wzdłuż linii granicy państwowej nie była tylko tak jak poprzednimi razy ‚liczeniem słupków granicznych’.

Wiem jedno – od tej wyprawy będę bardziej uważnie patrzył na każdy ‚nietypowy’ dzisiejszy słupek graniczny. 🙂


One thought on “Na granicy polsko-czeskiej w Górach Kruczych…

  1. Wykorzystujesz szerzej swą dociekliwość i zdolności detektywistyczne ? Wpis pasjonujący, chociaż w pewnym momencie już się w tych słupkach pogubiłam.Gratuluję pomysłu, by sięgać do głębi i odsłaniać, co skute. Swoją drogą, jak można było niszczyć
    takie historyczne i piękne rzeczy?!

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s