Na kamieniach i skałach… – wehikuł czasu

Rodzaje ‚napisów na kamieniach’ można dzielić na różny sposób. Jednym z kryteriów klasyfikacji może być odpowiadanie sobie na pytanie ‚Jak stary jest ten ryt?’. W takim przypadku ogromnym ułatwieniem, a właściwie odpowiedzią wprost na pytanie jest sytuacja, kiedy ryt (lub jego część) jest po prostu wyrytą datą 🙂 Oczywiście przy założeniu, że została ona wykuta w roku, który na niej widnieje…

Wyryte daty na skałach można spotkać w wielu miejscach. Ilekroć napotykam na taką ‚datowaną’ inskrypcje zastanawiam się, czy uda się znaleźć w danej okolicy jeszcze starszą? Co więcej, ciekawość jest tym większa im starsza data jest na kamieniu… bowiem stwierdzenie ‚najstarszy w okolicy’ zamienia się w swoim znaczeniu w region, prowincję, krainę, państwo itd. coraz szerzej patrząc na mapę.

Jaka najstarsza data została wyryta w przeszłości na kamieniu bądź skale? Tego oczywiście nie wiem. Ale mogę wypisać wszystkie znane mi datowane ryty, które zobaczyłem, bądź o których wyczytałem w dostępnych mi źródłach…

W ten sposób powstało poniższe zestawienie. Uporządkowane  chronologiczne – zaczynając od najstarszych ‚datowanych’ rytów. Powstał więc swego rodzaju wehikuł czasu. 🙂

Lista obejmuje tylko ‚datowane’ ryty znajdujące się na otwartej przestrzeni. Miejsca, które odwiedziłem zawierają odnośniki do postów na blogu.

Żółtą czcionką zaznaczyłem miejsca, w których albo nie znalazłem datowanego rytu, o którym słyszałem bądź czytałem, lub też miejsca tego dotychczas nie odwiedziłem.

Wypisałem tylko te nieodwiedzone miejsca, do których mogę dotrzeć maksymalnie w kilka godzin samochodem z domu. W ogólności więc lista obejmuje swoim zakresem teren Sudetów oraz Czech.

Ponieważ ilość moich odwiedzonych miejsc z datami na skałach i kamieniach jest dośc spora, skupiłem się na wypisaniu miejsc z moich dotychczasowych wpisów na blogu, na których wyryte daty są starsze niż 300 lat.

 



Daty na kamieniach i skałach…

… wehikuł czasu.



XV wiek:


1418

Polska, województwo lubuskie


Data ‚1418’ wykuta na kamiennym krzyżu stojącym przed kościołem w miejscowości Lutynka.

 


1432

Czechy, Labské pískovce, České Švýcarsko


Najstarsza data ‚1432’ upamiętniająca poziom wody na rzece Łabie podczas powodzi w tym roku, wykuta na historycznym wodowskazie w mieście Děčín.

 


1500 (MD)

Czechy, Jestřebí hory

Znak graniczny z wyrytymi literami ‚M D’ na skale zwanej dawniej ‚Hohenstein’, w rejonie zwanym Kozí kameny w Górach Jastrzębich. Według niektórych historyków wyryte ‚M D’ może oznaczać datę w zapisie rzymskim, czyli rok 1500.

 



XVI wiek:


1501

Czechy, Labské pískovce, České Švýcarsko

Wzgórze Šibeniční vrch znajdujący sie w dzielnicy miasta Děčín – Loubi. Na tym wzgórzu znajduje się prawdopodobnie wyryta data 1501 – najstarszy znany datowany ryt w Czechach. Wzmianki o tym rycie można znaleźć w kilku publikacjach. Do chwili obecnej nie znalazłem lokalizacji tego rytu na wzgórzu ani zadnego zdjęcia dokumentującego jego istnienie. Przypuszczam, że ryt ten może znajdować się na skalnej ścianie wzgórza widocznej od strony rzeki Łaby. Niestety teren ten nie jest ogólnodostępny (nabrzeże rzeki).

 

Identyczna data – 1501 – znajduje się wykuta na historycznym wodowskazie w tym samym mieście i upamiętnia ona poziom lustra wody podczas powodzi w tym roku. Być może data na wzgórzu Šibeniční vrch jest również związana z tym wydarzeniem.


1501 (MCCCCCI)

Czechy, Góry Stołowe

Data ‚1501’ (wykuta w postaci „MCCCCCI”) w tekście inskrypcji na kamiennym krzyżu stojącym przy drodze łączącej miejscowości Česká Metuje oraz Žďár nad Metují.


1510 (?)

Niemcy, Góry Żytawskie


Pozostałości grodu i klasztoru na górze Oybin – data ‚151[0?]’ wyryta nad wejściem do wykutego w skale obejścia budowli kościoła klasztornego. Czwarta cyfra daty jest nieczytelna, najprawdopodobniej jest to cyfra ‚0’ .

 


1511

Góry Kaczawskie



Data ‚1511’ wyryta na kamiennym krzyżu stojącym na łące przy drodze łączącej Siedlęcin i Strzyżowiec.


1515

Niemcy, Góry Żytawskie


Pozostałości grodu i klasztoru na górze Oybin – data ‚1515’ wyryta wewnątrz wykutego w skale obejścia od południa budowli kościoła klasztornego.

 


1519

Czechy, Jeseniki

Najstarsza wyryta data znaleziona w jaskini ‚Na Špičáku’, poniżej daty petroglif przedstawiający najprawdopodobniej scenę Adama i Ewy w raju.

szkic na podstawie zdjęcia z publikacji: ‚Fórum epigrafických a sepulkrálních studií’

 


1528

Czechy, Ralská pahorkatina

Osada Rozprechtice – ryt z datą ‚1528’ na skale przy tunelu wodnym kanału młyńskiego doprowadzającego wodę do mlyna ‚Šibeniční mlýn’ (Galgenmühle).

szkic na podstawie zdjęcia z: wodnimlyny.cz

 


1550

Polska, Pogórze Kaczawskie


Skała z płaskorzeźbą i wyrytą datą ‚1550’ w miejscowości Jerzmanice Zdrój.


1553

Czechy, Labské pískovce, České Švýcarsko

Ryt z datą ‚1528’ znaleziony w pozostałości skalnego grodu Falkenštejn w Czeskiej Szwajcarii.

 

szkic na podstawie źródła: „Historicke skalni rytiny w Labskych Piskovcich”

Obecnie nie ma możliwości bezpiecznego wejścia na szczyt skały, gdzie znajdował się skalny gród Falkenštejn.

 


1558

Czechy, Labské pískovce, České Švýcarsko


Data ‚1558’ wykuta na skale wewnątrz jednego z największych nawisów skalnych w Czechach, zwanego Převis Kůlna.

 


1559

Czechy, Jestřebí hory


Dwa kamienie graniczne z wyrytą datą ‚1559’ oraz herbami w tzw. Zadnim Lesie.

 


1562

Czechy, Český ráj, Příhrazské skály

Drábské světničky – data wyryta u podstawy jednej ze skał, przyczyna jej umieszczenia nie została do dzisiaj jednoznacznie określona.
W związku z ogromną popularnością turystyczną tego miejsca ryt z datą ‚1562’ obecnie jest przykryty piaskiem przez archeologów w celu ochrony przed dewastacją.

 


1564

Czechy, Labské pískovce, České Švýcarsko


Data ‚1564’ wykuta po prawej stronie przy wejściu do skalnej piwniczki wewnątrz jednego z największych nawisów skalnych w Czechach, zwanego Převis Kůlna.

 


1569

Czechy, Český ráj, Příhrazské skály

Skalny gród ‚Valečov’ – dwa ryty z datą ‚1569’ znajdujące się z tzw. komnacie Beneška.

szkice na podstawie źródła: „Dokumentace skalních rytin, nápisu a dalších prvku historické krajiny v CHKO Ceský ráj”

 


1574

Polska, Góry Stołowe


Kamień graniczny z datą ‚1574’ stojący przy drodze Hugona.

 


1574

Polska, Góry Stołowe

Słup graniczny z wyrytą datą ‚1574’ znajdujący się w miejscowości Szczytna w rejonie tzw. Szubienicznych Domków.

 


1576

Polska, Góry Stołowe


Data ‚1576’ wykuta na jednym z dwóch głazów na szczycie skały „Fotel Pradziada” na Szczelińcu Wielkim.

 


1577

Polska, Brama Lubawska

Data 1577 wyryta na kamieniu granicznym koło miejscowości Błażkowa.


1579

Polska, Góry Stołowe


Kamienny słupek graniczny z datą ‚1579’ stojący przy drodze krajowej nr 8 w miejscowości Szczytna (Borowina).

 


1586

Polska, Góry Opawskie

Tzw. ‚wisielczy kamień’ przy drodze prowadzącej z Gruchołaz (Konradowo) do wsi Podlesie.

szkic na podstawie zdjęcia z: dolny-slask.org.pl

 


1591

Polska, Góry Stołowe


Wykuta data ‚1591’ na głazie na obecnej granicy polsko-czeskiej (przy znaku granicznym nr 247/4). Miejsce dawnego trójstyku granic dóbr.

 


XVII wiek:


1609

Polska, Rudawy Janowickie

Kamień graniczny z wyrytą datą ‚1609’ przy drodze „Kammweg” (obecnie niebieski szlak turystyczny) pomiędzy Skalnikiem a Przełęczą Rudawską.


1616

Czechy, Labské pískovce, České Švýcarsko


Najstarsza zachowana data ‚1616’ upamiętniająca niski poziom wody na rzece Łabie, wykuta na tzw. ‚Głodowym Kamieniu’ (Hladový kámen) w mieście Děčín. Starsze daty, które były wykute wykute na tym głazie – 1417 oraz 1473 zostały całkowicie zatarte i nie zachowały się do dnia dzisiejszego.

 


1616

Polska, Góry Stołowe


Data ‚1616’ wyryta na tzw. Głazie Trzech Krzyży na obecnej granicy polsko-czeskiej (na głazie stoi słupek graniczny III/173).

 


1623

powiat nyski

Data ‚1623’ wyryta na kamiennym krzyżu stojącym w miejscowości Wierzbięcice.

szkic na podstawie zdjęcia z: dolny-slask.org.pl

 


1628

Polska, Góry Bystrzyckie


Data 1628 w inskrypcji na krzyżu Eliasza Lachnita stojącym przy drodze między Międzylesiem i Lesicą.


1636

Polska, Góry Orlickie


Dwa kamienne słupki graniczne z datą ‚1636’ na obecnej granicy polsko-czeskiej na zboczu góry Orlica .

 


1644

Polska, Góry Stołowe


Data ‚1644’ wyryta na boku górnej części Krzyża Marty. Prawdopodobnie jest to data wykucia tego krzyża.

 


1644

Polska, Góry Stołowe


Data ‚1644’ wyryta na głazie leżącym przy Praskim Trakcie. Duża część głazu jest obecnie zniszczona, widoczne są tylko piersze dwie cyfry ‚1 6’.

autor zdjęcia głazu przed zniszczeniem: Marek Kledzik

 


1662

Polska, Góry Bystrzyckie


Data ‚1662 na głazie granicznym nieopodal Zamkowej Kopy w Górach Bystrzyckich.

 


1662

Czechy, Jestřebí hory

Data ‚1662’ na dwóch głazach i skale znajdujących się na granicy dóbr przebiegającej na zboczach wzniesienia Hradiště na wschód od miejscowości Radvanice.

 


1665

Polska, Karkonosze


Skalny Stół – Znak graniczny z datą ‚1665’ określający dawną granicę dóbr rodu Schaffgotsch, obecnie zniszczony (widoczne tylko pierwsze dwie cyfry ‚1 6’ daty).

 


1666

Czechy, Jestřebí hory


Dwa głazy (kamienie graniczne) z wyrytą najstarszą datą ‚1666’ w rejonie  Čížkovy kameny w Górach Jastrzębich.

 


1668

Polska, Góry Izerskie


Kamień Preusslera  w Szklarskiej Porębie.

 


167(?)

Polska, Góry Stołowe


Przypuszczalnie data ‚167(?)’ (ostatnia cyfra jest całkowicie zatarta) wyryta na skałce znajdującej się na zachodnim zboczu góry Róg w Zaworach.

 


1670

powiat Prudnik

Data ‚1670’ (wg niektórych 1610?) wyryta na kamiennym krzyżu stojącym w miejscowości Brzeźnica.

źródło szkicu: Hellmich Max, „Steinerne Zeugen mittelalterlichen Rechtes in Schlesien”

 


1681

Niemcy, Góry Żytawskie

Wykuty ‚podpis’ z datą 1681 pod wykutą tablicą na skale upamietniającą pobyt księcia elektora Saksonii.

 


1700

Polska, Góry Stołowe

Data 1700 wykuta na jednym z bloków kamiennych wewnątrz źródła znajdującego się za kaplicą św. Anny koło Chełmska Śląskiego.

 


XVIII wiek:


1705

Czechy, Jestřebí hory


Głaz (kamień graniczny) z wyrytą datą ‚1705’ na dzisiejszej granicy polsko-czeskiej w pobliżu słupka granicznego 253/2 na zboczu Jańskiego Wierchu.

 


1706

Czechy, Jestřebí hory

Data ‚1706’ na głazie oraz na skale znajdujących się na granicy dóbr przebiegającej na zboczach wzniesienia Hradiště na wschód od miejscowości Radvanice.

 


1716

Polska, Góry Stołowe

Wyryta data odnowienia linii granicy dóbr wyryta w kilku miejscach – w okolicach Batorówka ; Skała Józefa ; Hanula.

 


cdn.


 

Reklamy