Korekta granicy polsko-czechosłowackiej w 1958 roku.

W 1958 roku nastąpiła korekta granicy pomiedzy Polską Rzeczpospolitą Ludową (PRL) i Czechosłowacją (Československá Republika – CSR). W wyniku uzgodnionych zmian granicy Czechosłowacja otrzymała 1205,90 ha, a Polska 837,46 ha, a więc Czechosłowacja dostała o 368,44 ha (3,6844 km²) więcej. Umowa o ostatecznym wytyczeniu granicy państwowej weszła w życie 14 lutego 1959 roku.

Powyższy cytat jest na podstawie opisu w Wikipedii. W niej mozna znaleźć jeszcze informacje, że „Czechosłowacja otrzymała od Polski wieś Tkacze (obecnie Mýtiny – część Harrachova) i osadę Zieliniec, w zamian oddając południowy stok szczytu Kocierz koło Przełęczy Szklarskiej.”, „Czechosłowacji przekazano polską wieś Krasów (czes. Krasov, niem. Schubertskrosse), która do wojen śląskich była częścią Vidnavy.”, „Z kolei Polska otrzymała od południowego sąsiada wieś Skowronków (czes. Skřivankov), którą włączono do gminy Głuchołazy jako przysiółek.”. Co do reszty korekt granicy Wikipedia wzmiankuje to w jednym zdaniu: „Z pozostałych zmian większość miała charakter kosmetyczny (wymiana dotyczyła głównie pól uprawnych i terenów dojazdowych do nich)”.

Mnie zainteresowała całość tej korekty. Próbowałem coś znaleźć bardziej szczegółowo na ten temat w dostępnych zasobach w internecie i okazało się, że praktycznie nic nie ma. Dlatego doszedłem do wniosku, że szczegółowo zrobię to samemu. 🙂

Skupiłem się (na razie) na korektach granicy w przebiegu obecnej granicy polsko-czeskiej.

Od znajomego, będącego tak jak i ja pasjonatem granic panstwowych dostaję skan ‚Wykazu poprawek linii granicy’ – dokumentu opisującego słownie wszystkie 85 korekt na granicy polsko-czechosłowackiej. Obok opisu każdej z korekt znajduje się informacja ile obszaru w ha przechodzi w posiadanie z CSR do PRL i odwrotnie.

Pierwsze osiem poprawek granicznych dotyczy obecnej granicy polsko-słowackiej, którą w tej chwili się nie zajmuję. Pozostałe poprawki ponumerowane od 9 do 85 stają się przedmiotem mojej analizy gdzie dokładnie na mapie nastąpiła wymiana gruntów. Przeczytawszy otrzymany wykaz poprawek linii granicy wiedziałem już, że będzie mnie czekało kilka wyzwań. Po pierwsze podane numery znaków granicznych są numeracją inną niz obecnie – pochodzą sprzed 1958 roku. Po drugie część korekt granicy obejmowała obszary rzędu kilku arów, więc aby wychwycić dokładnie przebieg korekty potrzebowałem bardzo dokładnych map z tego okresu. Na szczęście z pomocą przyszedł mi czeski portal ‚archivnimapy.cuzk.cz’, na którym prawie w interesującej mnie całości znalazłem zarówno mapy ze starą numeracją granicy polsko-czechosłowackiej jak i mapy katastralne z lat 50-tych XX wieku oraz późniejsze. Wystarczyło więc usiąść przed komputerem i porównywać zmiany na mapach wg otrzymanego wykazu poprawek korekta po korekcie 🙂

Zmiany granicy polsko-czechosłowackiej, gdzie wymiana gruntów przekraczała obszar 1ha były łatwe do wychwycenia. Najbardziej pracochłonne do opracowania były zmiany poniżej 1ha, czasami wręcz kilku arowe. Pracując nad zmianami starałem się równolegle dociec co było ich przyczyną (prócz oficjalnie znalezionego powodu: ‚wyrównania linii granicy w celu łatwiejszej jej kontroli’). I tak, wg mnie przyczyną niewielkich korekt mogło być:

  • przesunięcie linii granicy tak aby droga gruntowa/leśna przecinająca granicę przed korektą pozostała w całości na terenie jednego państwa.
  • odsunięcie linii granicy od drogi
  • przeniesienie linii granicy do aktualnego przebiegu koryta cieku wodnego (potoku, rzeki)
  • odsunięcie linii granicy od zabudowań

Wszystkie 76 korekt granicy polsko-czechosłowackiej na odcinku dzisiejszej granicy polsko-czeskiej naniosłem na swoje interaktywne mapy. Mapy podzieliłem według obecnego podziału granicy na cztery odcinki (lub inaczej strefy delimitacyjne). Na interaktywnych mapach umieściłem szczególowo wszystkie korekty, wraz z fragmentami map, na których bazowałem:

Odcinek I : trójstyk CZPLSK – ujście Olzy do Odry

Odcinek II : ujście Olzy do Odry – Złoty Stok

Odcinek III : Złoty Stok – Lubawka

Odcinek IV : Lubawka – trójstyk CZDEPL

Na mapach umieściłem kilka ‚ciekawostek’. I tak na mapie odcinka III oraz odcinka IV umieściłem istniejące do dzisiaj znaki graniczne sprzed korekty w 1958 roku, o których pisałem na blogu:

Dwa znaki graniczne na skale znajdującej się na górze Kocierz:

Słupek graniczny na przełęczy pomiędzy Jawornikiem Wielkim i Jawornikiem Małym w Górach Złotych:

Dodatkowe ciekawostki są umieszczone na mapie korekt granicy na odcinku I:

  • do 1958 roku Polska miała swoją eksklawę, tzn. teren w całości otoczony przez Czechosłowację
  • w przebiegu granicy polsko-czechosłowackiej sprzed 1958 roku, we wsi Kopytów/Kopytov granica przecinała dom mieszkalny.

Na zakończenie dodam jeszcze, że o kilku korektach granicy polsko-czechosłowackiej w 1958 roku pisałem już na blogach ‚Ścieżką w bok’ oraz ‚Graniczne Ścieżki’. Są to nastepujące wpisy:


Podziękowania dla Bogusława Tomaszewskiego za pomoc w niniejszym opracowaniu.