KP/KS czyli Granica Królestw Prus i Saksonii – kamienie graniczne 99-106

W 2016 roku swoją wędrówkę wzdłuż starej granicy prusko-saksońskiej zakończyłem przy kamieniu granicznym nr 98, który stoi przy rzeczce Mała Sprewa. Po roku przerwy ruszam dalej wzdłuż tej starej granicy:)

 


KP/KS
czyli
Königreich Preußen / Königreich Sachsen Grenze
czyli
Granica Królestw Prus i Saksonii

Kamienie graniczne 99-106

źródło mapy: deutschefotothek.de

Zatrzymuję się w miejscowości Königswartha. Tutaj rozpoczynam swoją przygodę z granicą prusko-saksońską w 2017 roku. Do linii starej granicy jest stąd co prawda kilka kilometrów, jednak kolejne kamienie graniczne znajduje się na placu w tym miasteczku.

Kamienie nr 99 oryginalnie stały przy rzeczce Mała Sprewa, podejrzewam, że przeniesione zostały tutaj w momencie regulacji koryta rzeczki.

Jeden z kamieni pomalowany jest w oryginalne kolory: biało-czarne pasy po stronie ‚pruskiej’ kamienia; biało-zielone po stronie ‚saksońskiej’

 

KP/KS 99


Oryginalna lokalizacja kamienia: (51°19’25.0″N, 14°25’01.5″E)

Obecna lokalizacja kamienia: (51°18’39.5″N, 14°19’35.0″E)


Wyjeżdżam rowerem z Königswartha – mam kilka kilometrów dojazdówki asfaltem do następnego kamienia. Przy wjeździe do lasu mijam tabliczkę, których kilka napotkam jeszcze po drodze – będę bowiem jechał przez rezerwat biosfery „Górnołużycki Park Krajobrazowy Wrzosów i Stawów”.

Zastanawia mnie jakimi drogami w lesie przyjdzie mi dzisiaj jechać. Na razie jadę leśną ścieżką.

Docieram do leśnej drogi, która prowadzi wzdłuż linii dawnej granicy prusko-saksońskiej. Mijam zachowane koło drogi znaki graniczne, tzw. „Läuferstein”.

Na krzyżówce dróg leśnych docieram do pierwszego ‚trzycyfrowego’ kamienia mojej ponad trzyletniej już przygody z granicą prusko-saksońską – oto kamień graniczny nr 100. 🙂

KP/KS 100


Lokalizacja kamienia: (51°17’46.5″N, 14°23’58.0″E)


Czeka mnie teraz mała niespodzianka – przez najbliższy kilometr wzdłuż starej granicy mam świeżo wybudowaną ‚rowerostradę’.

Po kilku minutach szybkiej jazdy, przy ‚rowerostradzie’ kamień graniczny nr 101.

KP/KS 101


Lokalizacja kamienia: (51°17’53.0″N, 14°23’13.0″E)


Co ciekawe, podczas budowy tej szutrowej drogi, kilka zachowanych starych znaków granicznych pozostawiono na swoim miejscu.

Luksus jazdy kończy się jednak po kolejnych kilku minutach. Wjeżdżam z powrotem na ‚normalną’ drogę leśną. Za pierwszym jej zakrętem – kamień graniczny nr 102:

KP/KS 102


Lokalizacja kamienia: (51°17’56.0″N, 14°22’53.5″E)


Jadę w stronę następnego kamienia i mijam kolejne znaki graniczne – tych zachowanych znaków jest tutaj całkiem sporo.

Przecinam drogę asfaltową i… dalsza droga leśna wzdłuż granicy staje się coraz mniej ciekawa. Coś czuję, że nie będzie lekko w dalszej części trasy wzdłuż granicy.

Na razie jednak nie jest najgorzej – docieram do kamienia granicznego nr 103:

KP/KS 103


Lokalizacja kamienia: (51°18’31.0″N, 14°23’08.0″E)


Na dalszej drodze pojawia się błoto i płynący obok strumień. Znaki graniczne przy drodze informują mnie, że jestem na dobrym szlaku.

Droga prowadzi nad brzeg małego stawu i tutaj się kończy.

Przy końcu drogi nieopodal stawu odnajduję kamień graniczny nr 104.

KP/KS 104


Lokalizacja kamienia: (51°18’57.5″N, 14°23’17.0″E)


Strona pruska kamienia (‚KP’):

Strona saksońska kamienia (‚KS’):

Linia granicy prusko-saksońskiej prowadzi od tego miejsca wśród mokradeł, dlatego muszę wrócić i pojechać naokoło. Po drodze napotykam ciekawe miejsce – krzyżówka dróg leśnych (51°18’51.0″N, 14°22’48.5″E) a na niej stary drogowskaz i kamienny krzyż:

Następny kamień graniczny – z numerem 105 stoi ukryty przy drodze pod świerkiem. Gałęzie drzewka są tak gęste, że mogę sfotografować tylko stronę ‚saksońską’ kamienia. Poza tym stronę ‚pruską’ kamienia chroni rów z wodą, tak że nijak od tej strony nie można się do kamienia dostać…

KP/KS 105


Lokalizacja kamienia: (51°18’59.5″N, 14°22’46.5″E)


Strona pruska kamienia (‚KP’) jest całkowicie przysłonięta przez rosnący świerk.
Strona saksońska kamienia (‚KS’):

I w tym momencie nastąpił tak zwany ‚koniec drogi’ a rower stał się ciężarem…

To były najgorsze 700 metrów tego odcinka trasy. Jakiekolwiek próby objechania dookoła kończyły się tak:

– dodam, że to są drogi leśne zaznaczone na mapie 🙂

Po prawie godzinnej walce z bezdrożami i rowerem ‚na plecach’ odnajduję kamień graniczny nr 106.

KP/KS 106


Lokalizacja kamienia: (51°19’01.0″N, 14°22’06.0″E)


Strona pruska kamienia (‚KP’):

Strona saksońska kamienia (‚KS’):

Na moje szczęście nieopodal kamienia 106 odchodzi ‚normalna’ droga leśna, jadę więc nią z zamiarem znalezienia jakiegoś miejsca na dłuższy postój i odpoczynek przed dalszą kontynuacją jazdy wzdłuż granicy prusko-saksońskiej.

Ale o tym w następnej części.



Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 50 – Wetro

Punkt triangulacyjny numer 50 wyznaczony w 1865 roku podczas Triangulacji Królestwa Saksonii znajdował się na wzniesieniu nieopodal miejscowości Wetro (51°14’45.2″N 14°18’04.9″E).

źródło mapy: deutschefotothek.de

Jak widać na mapie punkt ten był na wysokości 209 m n.p.m.

Trzeba jednak o nim pisać w czasie przeszłym, gdyż obecnie ten punkt fizycznie nie istnieje. Zniknął on wraz z całym wzgórzem. Jak widać na zdjęciu satelitarnym (z zaznaczoną pozycją punktu triangulacyjnego) –  dawne wzgórze to dzisiaj teren kopalni.

źródło zdjęcia satelitarnego: google.com

Kopalnia odkrywkowa spowodowała, ze dzisiejsza wysokość w pozycji dawnego punktu triangulacyjnego jest o 20 metrów niższa i wynosi 189 m n.p.m.

źródło fotografii: panoramio.com

Obelisk oznaczający punkt triangulacyjny został usunięty podczas tworzenia kopalni i przez dziesięciolecia leżał najprawdopodobniej na terenie zakładu wydobywczego, do którego należała kopalnia. Znalazłem w internecie zdjęcie tego obelisku.

źródło fotografii: wikimedia.org

W 2016 roku obelisk ten został odnowiony i ponownie postawiony. Oczywiście nie mógł on być ustawiony w swoim oryginalnym miejscu. Wybrano więc na jego obecną lokalizację wzgórze Windmühlenberg  – około kilometra na południowy-wschód od oryginalnego punktu XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii (51°14’25.5″N, 14°17’26.0″E).

źródło mapy: mapy.cz

 

Ze wzgórza Windmühlenberg roztacza się panorama w kierunku południowym.


Königlich – Sächsische Triangulirung

Triangulacja Królestwa Saksonii

Punkt nr 50 II rzędu (Station 50 – Vermessungspunkt II. Ordnung)

Wetro

źródło mapy: de.wikipedia.org

Oryginalna (nieistniejąca) pozycja GPS punktu triangulacyjnego: 51°14’45.2″N 14°18’04.9″E

Symulacja panoramy (z oryginalnej wysokości 209m n.p.m.).

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Wetro” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu
Nazwa punktu
odległość w km azymut w stopniach
1 Ossling 16.2733 321.99
48 Grossdubrau 11.0696 83.28
49 Salzenforst 7.8563 138.18
51 Butterberg 12.9231 219.14
66 Lessingthurm 15.8127 280.63

odległość i azymut w tabeli wyliczony przez autora wg pozycji GPS punktów osnowy geodezyjnej.

Symulacje panoram: udeuschle.selfhost.pro


 

Saksońskie drogowskazy…

Stoją od dziesięcioleci przy obecnych głównych drogach, można je napotkać również przy tych mniej uczęszczanych, czasami wręcz na środku pola czy lasu.
Mają charakterystyczny kształt słupa. Cechuje je jedno – praktycznie bez wyjątku wszystkie z nich do dzisiaj pokazują kierunek do celu.

Odnawiane napisy są ciągle czytelne. I nieważne, że tuż obok stoi ten nowoczesny, stary ciągle pełni swoją rolę…

Podczas rowerowych wędrówek po Saksonii minąłem tych starych drogowskazów sporą ilość. Postanowiłem zebrać w tym jednym wpisie te, które uwieczniłem na zdjęciach.


Przy głównej drodze…

(51°17’39.0″N 14°30’38.5″E)


Przy polnej drodze…

(51°17’53.0″N 14°29’02.5″E)


Na rozdrożu leśnych dróg…

(51°16’41.0″N 14°34’29.0″E)

 


We wsi…

(51°18’04.5″N 14°28’34.0″E)


W miasteczku…

(51°15’32.5″N 14°28’14.5″E)


KP/KS czyli Granica Królestw Prus i Saksonii – kamienie graniczne 91-98

Powoli opuszczam malowniczy obszar górnołużyckich stawów, wśród których wytyczony został fragment granicy prusko-saksońskiej, który opisałem w ostatnim wpisie. Jeszcze tylko jeden staw i wkraczam z powrotem w las…


 

KP/KS
czyli
Königreich Preußen / Königreich Sachsen Grenze
czyli
Granica Królestw Prus i Saksonii

Kamienie graniczne 91-98

źródło mapy:deutschefotothek.de

Od kamienia granicznego nr 90, gdzie trochę się natrudziłem, droga w stronę następnego kamienia niestety nie nadawała się do jazdy rowerem – trzeba było uprawiać ‚kolarstwo pchane’ 🙂

Mam wrażenie, że człowiek nie ingerował tutaj w przyrodę od dość dawna, całe szczęście, że ślad po dawnej drodze jest widoczny, inaczej rozpościerające się mokradła byłyby nie do przejścia. W końcu widzę kamień graniczny.

 

KP/KS 91


Lokalizacja kamienia: (51°19’35.3″N 14°29’43.6″E)

Od tego miejsca mogę w końcu wsiąść na rower. Mijam mokradła i kilkaset metrów dalej dojeżdżam starą groblą na porośnięty trzciną brzeg stawu.

Postawione tutaj kamienie graniczne nr 92 są jednymi z nielicznych wyjątków na tej części granicy prusko-saksońskiej. Zamiast pojedynczego kamienia w kształcie ściętej piramidy postawione są bowiem dwa osobne w tym kształcie. Na kamieniu po stronie saksońskiej wyryty jest napis ‚KS’ a na kamieniu po stronie pruskiej – ‚KP’.

 

KP/KS 92


Lokalizacja kamienia: (51°19’29.5″N 14°29’23.0″E)

Według przedwojennej mapy, granica dalej prowadziła groblą. Próbuję więc ją znaleźć.

Stwierdzam jednak, że rower na plecach nie jest dobrym rozwiązaniem. Okrążam więc staw od północy. Po drodze mijam odnowiony stary słupek granicy leśnictw.

Z drugiej strony stawu grobla, którą biegła granica prusko-saksońska prezentuje się dużo lepiej.

kpks93_droga1

Jeszcze ostatnie spojrzenie na stawy, gdzie spędziłem parę dobrych godzin…

… i w ten sposób żegnam się z dużą wodą na najbliższe kilka kilometrów. Niedaleko brzegu stawu stoi kamień graniczny nr 93.

 

KP/KS 93


Lokalizacja kamienia: (51°19’16.5″N 14°28’47.5″E)

Granica dalej biegła kilkaset metrów wzdłuż strumienia.

Dojeżdżam do asfaltu. Ale tylko na moment. Przy drodze asfaltowej znajduje się kamień graniczny nr 94

 

KP/KS 94


Lokalizacja kamienia: (51°19’35.8″N 14°28’31.8″E)

Od tego miejsca czeka mnie po raz kolejny część leśna granicy. Do objechania będzie całkiem spory obszar lasu.

źródło mapy:deutschefotothek.de

Na początek mam prawie 3 kilometry prostej jak strzała szutrówki po linią wysokiego napięcia.

Przy końcu prostej, skręt w las. Mijam drugi tego dnia stary słupek granic leśnictw…

… i jestem na miejscu. Kamień graniczny nr 95 stoi wśród drzew około 30 metrów od drogi.

 

KP/KS 95


Lokalizacja kamienia: (51°20’46.0″N 14°27’55.5″E)

Kolejne kilometry to po prostu las. Jadę w linii starej granicy, gdzieniegdzie trafiają się zachowane znaki graniczne, jak również kolejne stare słupki granic leśnictw.

Jest w końcu  i kamień graniczny nr 96 na krzyżówce leśnych dróg.

 

KP/KS 96


Lokalizacja kamienia: (51°20’13.8″N 14°26’26.7″E)

Jadę dalej wzdłuż starej granicy.

źródło mapy:deutschefotothek.de

Znaków granicznych minąłem już chyba kilkanaście.

Jestem na kolejnym rozstaju leśnych dróg.

Na niej ponownie granica leśnictw…

… oraz kamień graniczny nr 97.

 

KP/KS 97


Lokalizacja kamienia: (51°19’36.4″N 14°25’58.4″E)

Po kilku minutach wyjeżdżam z lasu. Przede mną pole, które muszę przejść – w oddali już widzę kolejny kamień graniczny.

Kamień graniczny nr 98 postawiony został na brzegu rzeki „Kleine Spree” czyli Mała Sprewa.

KP/KS 98


Lokalizacja kamienia: (51°19’12.0″N 14°25’31.0″E)


Kilkaset metrów dalej wzdłuż rzeki Mała Sprewa stał kamień graniczny nr 99. Na mapie powyżej oznaczyłem go gwiazdką. Oznacza to, że kamień ten istnieje ale dzisiaj znajduje się on w zupełnie innym miejscu.

Ale o tym napiszę w następnej części.

Ciąg dalszy nastąpi.



KP/KS czyli Granica Królestw Prus i Saksonii – kamienie graniczne 87-90

Jeśli odległości można określić liczbą zobaczonych kamieni granicznych starej granicy prusko-saksońskiej, to mogę stwierdzić, że już od kilkunastu kamieni przebywam na terenie rozległego rezerwatu biosfery „Górnołużycki Park Krajobrazowy Wrzosów i Stawów”.

Jak na razie stawów za dużo nie było, właściwie wcale 🙂 Jednak patrząc na mapę, począwszy od kamienia granicznego nr 86, gdzie zakończyłem ostatni wpis, przez najbliższe kilometry dotychczasowy brak zbiorników wodnych w okolicy nadrobię z nawiązką. 😀

 


 

KP/KS
czyli
Königreich Preußen / Königreich Sachsen Grenze
czyli
Granica Królestw Prus i Saksonii

Kamienie graniczne 87-90

źródło mapy:deutschefotothek.de

Stawy zaczęły się praktycznie zaraz po wjeździe na drogę gruntową koło kamienia granicznego nr 86. Wiosenna pogoda dopisuje, tak więc oprócz poszukiwania kamieni granicznych przeznaczam czas  przede wszystkim na podziwianie dzikiej przyrody górnołużyckich stawów…

Szutrowa droga prowadzona groblami pomiędzy stawami jak na razie jest w świetnym stanie. Docieram do kamienia granicznego nr 87, który stoi na mokradłach kilkanaście metrów od drogi.

 

KP/KS 87


Lokalizacja kamienia: (51°18’57.3″N 14°31’08.9″E)

Jazda rowerem po szutrówce na groblach jest czystą przyjemnością. Widoki na stawy zmieniają się z każdym metrem, co chwilę zatrzymuję się.

Dojeżdżam do skrzyżowania dróg na groblach. Z każdej strony otacza mnie woda.

Na tej krzyżówce ma znajdować się kolejny kamień graniczny nr 88. Po chwili poszukiwań znajduję go – dzisiaj wystaje on tylko kilka centymetrów nad poziom drogi. Kamień jest lekko odkopany od strony pruskiej, gdzie widoczny jest napis ‚KP’.

 

KP/KS 88


Lokalizacja kamienia: (51°19’34.1″N 14°30’27.8″E)

Przysiadam na dłuższą chwilę na kamieniu granicznym, posiłek w takiej okolicy smakuje najbardziej 🙂

Dawna granica prusko-saksońska biegnie dalej do następnego kamienia granicznego przez środek stawu, ja więc z braku sprzętu wodnego muszę nadłożyć spory kawałek drogi i objechać staw groblami . Co oczywiście robię z wielką przyjemnością i zupełnie bez pośpiechu. 🙂

Zafascynowany jestem świetnym stanem szutrowych dróg wśród stawów…

…ale okazuje się że dalsza droga na grobli w stronę kamienia granicznego 89 zaczyna być coraz mniej uczęszczana.

Przy kamieniu granicznym mam wrażenie, że jechałem tym odcinkiem drogi chyba jako pierwszy od wielu lat 😉

 

KP/KS 89


Lokalizacja kamienia: (51°19’22.9″N 14°30’10.4″E)

Nie ma jednak co narzekać na zły stan drogi, gdyż ta droga po prostu była. Po chwili jadąc dalej drogi już praktycznie nie ma…

Ostatnie kilkadziesiąt metrów do kolejnego kamienia granicznego to było już przedzieranie się przez las. Rozbawiło mnie to, że szedłem po śladzie drogi, która jest wytyczona nie tyle na przedwojennej mapie (gdzie ta nieistniejąca droga też jest zaznaczona), ale na ‚aktualnych’ mapach internetowych. Dla mnie nie pierwszy to raz taka sytuacja, niemniej jednak ktoś kto nie jest świadomy, że drogi na mapach internetowych mogą być teoretyczne, może się nieźle zdziwić w praktyce. Szczególnie jeśli drogi te prowadzą wśród stawów i mokradeł.

W każdym razie, drogi oznaczone na mapie internetowej w otoczeniu kamienia nr 90 wyglądają tak:

źródło mapy: google.com

Droga po śladzie wg powyższej mapy mapy w rzeczywistości jest następująca:

 

KP/KS 90


Lokalizacja kamienia: (51°19’39.1″N 14°30’12.2″E)

 

Powoli opuszczam tę szalenie widokową okolicę, podążając starą granicą prusko-saksońską stawy będą mi towarzyszyć jeszcze przez chwilę, po czym z powrotem w las. Ale o tym w następnej części. 🙂

Dalszy przebieg granicy we wpisie: KP/KS – kamienie graniczne 91-98