przystanek Rosenthal [zn.]

Jednym z najbardziej malowniczych zakątków okolic tzw. Worka Turoszowskiego na południowo-zachodnim krańcu Polski jest przełom Nysy Łużyckiej (Neißetal). Rzeka na kikukilometrowym odcinku płynie tutaj dnem doliny a momentami strome ściany doliny dochodzą do kilkudziesięciu metrów wysokości nad poziom rzeki.

Dnem tej doliny po zachodniej stronie rzeki prowadzi ścieżka rowerowa.

Można się tutaj natknąć na stare oznaczenia graniczne 🙂 Przy ścieżce rowerowej mijam kamienny słupek granicy dóbr miasta Zittau z datą 1769.

Do połowy XX wieku ta granica dóbr była tutaj jedyną granicą lokalnych włości, gdyż obie strony rzeki Nysy Łużyckiej leżały na terenie ówczesnych Niemiec.


Przez dolinę Nysy Łużyckiej wybudowano linię kolejową. którą otwarto w październiku 1875 roku. Łączyła ona Zittau z Hagenwerder i prowadziła dalej wcześniej wybudowaną linią do Görlitz. Na całym odcinku przebiegającym przełomem rzeki, tory kolejowe zostały poprowadzone po wschodniej ścianie doliny.

Wyjątkiem jest nieco ponad dwustumetrowy odcinek ‚ścinający’ zakole Nysy Łużyckiej, gdzie tory przez dwa mosty przechodzą na stronę zachodnią rzeki. W tym miejscu usytuowano przystanek kolejowy nazwany od najbliższej miejscowości – Rosenthal.


źródło mapy: historic.place

Usytuowanie przystanku kolejowego Rosenthal nie było przypadkowe. Zakole Nysy Łużyckiej w tym miejscu było popularnym miejscem wypoczynku w XIX wieku. Funkcjonowała tutaj restauracja znajdująca się nieopodal przystanku kolejowego.


Po 1945 roku Nysa Łużycka stała się rzeką graniczną pomiędzy Polska Rzeczpospolitą Ludową (PRL) i Niemiecką Republiką Demokratyczną (DDR). Wytyczona granica spowodowała, że linia kolejowa biegnąca doliną Nysy Łużyckiej znalazła się na terenach polskich – z wyjątkiem 260 metrów torów z przystankiem Rosenthal, które pozostały na terenie niemieckim…

Linia kolejowa przez kilka lat po wojnie była nieczynna, została jednak ponownie otwarta głownie z przyczyny powstania kopalni i elektrowni Turoszów koło Bogatyni. Przebieg torów w dolinie Nysy się nie zmienił, co spowodowało, że składy polskich pociągów jadących torami należących do Polskich Kolei Państwowych przez krótką chwilę musiały przejeżdżać przez teren NRD dwustumetrowym ‚eksterytorialnym korytarzem’. Umożliwiła to umowa między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Niemieckiej Republiki Demokratycznej o wzajemnym uprzywilejowanym kolejowym ruchu tranzytowym na odcinkach linii kolejowych Hagenwerder – Krzewina Zgorzelecka – Hrschfelde – Zittau – Porajów, która została zawarta w dniu 23 września 1959 r. w Berlinie.

Te 260 metrów torowiska były ciągle własnością (i zresztą są do dnia dzisiejszego) niemieckich kolei, a kilometraż na tym krótkim odcinku formalnie ciągle liczy się od stacji w Zittau.

Granice w czasach PRL i DDR były uszczelnione. Siłą rzeczy spowodowało więc to natutralną ‚śmierć’ przystanku Rosenthal. Eksterytorialny odcinek torów kolejowych został otoczony płotem.

Przystanek kolejowy „Rosenthal” znika całkowicie na powojennych mapach…

źródło mapy: historic.place

Utrudnienia w poruszaniu się na terenach przygranicznych za czasów DDR powodują, że zabudowania restauracji nie są wykorzystywane i  niszczeją. Opuszczone budynki stoją jeszcze do końca lat 80-tych XX wieku…

… po czym zostają rozebrane. Na mapach pozostaje już tylko zaznaczona linia kolejowa.

źródło mapy: historic.place


Po zjednoczeniu Niemiec nastąpiły ułatwienia w poruszaniu się przy granicy a po wstąpieniu Polski do układu z Schengen jakiekolwiek przeszkody w przekraczaniu granicy polsko-niemieckiej znikły całkowicie. Przystanek Rosenthal jednak przeszedł do historii, obecnie można jedynie obejrzeć pozostałości budynku stacyjnego, który przez lata był skryty za płotem ‚eksterytorialnego korytarza’ torów kolejowych.

Prawie czterdzieści lat utrudnień w dostępie na ten teren zrobiły swoje. Całe zakole Nysy łużyckiej porosło dziką roślinnościa. Dzisiaj w miejscu dawnej restauracji znajduje się miejsce postoju dla rowerzystów. Wybudowano tutaj wiatę oraz postawiono tablicę informacyjną opisującą jak wyglądało to miejsce w czasach swojej świetności lokalnej turystyki i wypoczynku.

W okolicy miejsca postoju można dostrzec ślady dawnych tarasów, z prowadzącymi na nie schodami. to tutaj dziesiątki osób mogło odpoczywać przy stołach z ławami.

 


260 metrowy eksterytorialny korytarz torów kolejowych pomiędzy dwoma mostami w dolinie Nysy Łuzyckiej do dzisiaj funkcjonuje. Przejeżdżaja obecnie tędy głównie składy towarowe.

 


Trochę jednak szkoda mi, że dawne piękno tego zakątka w dolinie Nysy Łużyckiej pozostało jedynie na mnóstwie zachowanych starych fotografii…

 


źródło starych fotografii: ansichtskarten-lexikon.de; tablica informacyjna w miejscu postoju Rosenthal


 

Reklamy

Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 37 – Königshain

Do Działoszyna docieram tuż przed zmrokiem. Oprócz celu kulinarnego (o którym będzie na końcu wpisu) mam jeszcze jeden – punkt geodezyjny „Königshain”będący elementem XIX wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii. Jest to jedyny punkt całej sieci znajdujący się obecnie na terytorium Polski.

źródło mapy: de.wikipedia.org

Königshain to niemiecka nazwa wsi Działoszym. Punkt geodezyjny znajduje się nieco ponad kilometr od wsi, na wzniesieniu „Heide Berg”. Polska nazwa wzniesienia (wg geoportalu) to „Porąbka”. Wzniesienie ma wysokość 352,6 m n.p.m.

źródło mapy: deutschefotothek.de

Liczę, że dotrę na wzgórze zanim zapadną całkowite ciemności. Po kilkuset metrach przejścia gruntową drogą przede mną jeszcze jakieś 300 metrów po polu nasiąkniętym całodniowymi opadami deszczu 😉 Ale cel wędrówki już widać.

Obelisk geodezyjny znajduje się na szczycie niewielkiej skałki.

I można wracać po ciemku do wsi – na najlepszą golonkę serwowaną w województwie dolnośląskim 🙂

 


Königlich – Sächsische Triangulirung

Triangulacja Królestwa Saksonii

Punkt nr 37 II rzędu (Station 37 – Vermessungspunkt II. Ordnung)

Königshain

Pozycja GPS punktu: 50°59’04.5″N 14°58’00.9″E

Symulacja panoramy.

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Königshain” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu
Nazwa punktu
odległość w km azymut w stopniach
38 Gückelsberg 13.7105 180.94
40 Schanzberg 11.1557 253.09
41 Hutberg 9.6208 324.47

odległość i azymut w tabeli wyliczony przez autora wg pozycji GPS punktów osnowy geodezyjnej.

Symulacje panoram: udeuschle.selfhost.pro

KP/KS czyli Granica Królestw Prus i Saksonii – kamienie graniczne 33-38

Poprzednią część opisu granicy prusko-saksońskiej zakończyłem przy kamieniach granicznych nr 32. Od kamienia nr 26 kręciłem się praktycznie w kółko na południe od wsi Deutsch Paulsdorf, taki to przebieg miała ta granica tutaj. Pora w końcu na opuszczenie tej osady 🙂

 

W 200 rocznicę Konkresu Wiedeńskiego…

 

 


 

KP/KS
czyli
Königreich Preußen / Königreich Sachsen Grenze
czyli
Granica Królestw Prus i Saksonii

Kamienie graniczne 33-38

Od kamieni granicznych nr 32 granica biegła w stronę wzgórza „Spitz Berg” przecinając jego wierzchołek.

źródło mapy: deutschefotothek.de

Ambitnie chciałem pojechać do kamieni nr 33 przez wzgórze wzdłuż linii granicy, niestety moje zapędy przystopowała pod wzgórzem tablica z napisem „własność prywatna” na przegrodzonej taśmą drodze. Tak więc nie pozostało mi nic innego jak zawrócić, podelektować się widokiem ze zbocza wzgórza…

… i wrócić (po raz kolejny) do wsi i pojechać do następnych kamieni granicznych okrężną drogą.
Po drodze na krzyżówce we wsi zauważam stary drogowskaz.

Po kilkukilometrowym ‚objeździe’ wzgórza od pólnocy, docieram do kamieni nr 33.

KP/KS 33


Kamienie graniczne nr 33 znajdują się przy asfaltowej drodze na zboczu wzgórza „Spitz Berg” (51°06’01.5″N 14°49’00.0″E).

 

Zjeżdżam z powrotem ze wzgórza do skrzyżowania, i tutaj na dłuższą chwilę żegnam się z asfaltem. Czeka mnie to…

… świeżo zaorane pole. Po kilkusetmetrowym ‚rajdzie’ po polu robiąc za traktor…

 

KP/KS 34


Kamienie graniczne nr 34 znajdują się na środku pola (51°06’33.5″N 14°49’00.5″E).

kpks34_1

 

Do następnych kamieni granicznych najkrócej mam dalej środkiem pola. Decyduję się jednak zawrócić do drogi skrajem pola i lasu…

… i pojechać naokoło najpierw asfaltem a potem drogą leśną. Po dotarciu w okolice kamieni nr 35 stwierdzam, że ten manewr był jak najbardziej na miejscu, gdyż do kamieni zamiast rajdu po bruzdach na polu mam „tylko” niecałe 300 metrów skrajem łąki i pola tuż obok pastucha elektrycznego 😀

 

KP/KS 35


Kamienie graniczne nr 35 znajdują się na styku łąki i pola (51°06’55.0″N 14°49’04.2″E).

 

Wracam na drogę leśną, teraz już może być tylko łatwiej. 🙂

źródło mapy: deutschefotothek.de

 

KP/KS 36


Kamienie graniczne nr 36 znajdują się przy drodze leśnej (51°07’03.6″N 14°48’51.5″E).

 

 

KP/KS 37


Kamienie graniczne nr 37 znajdują się na skraju pola i lasu około 50 metrów od leśnej drogi (51°07’27.1″N 14°48’48.5″E).

 

Po krótkiej chwili wyjeżdżam na drogę nr 111. Jadę do miasta Reichenbach.

Po wizycie w mieście, na jego rogatkach…

 

KP/KS 38


Kamienie graniczne nr 38 znajdują się na granicy miasta Reichenbach i wsi Sohland am Rotstein (51°08’00.0″N 14°47’24.0″E).

 


Dalszy przebieg granicy we wpisie: KP/KS – kamienie graniczne 39-50.



KP/KS czyli Granica Królestw Prus i Saksonii – kamienie graniczne 27-32

Opisana wcześniej część granicy prusko-saksońskiej zakończyła się we wsi Deutsch Paulsdorf przy kamieniu nr 26.

Kolejna, trzecia cześć opisu granicy rozpoczyna się więc w tej osadzie. Opis zakończy się… prawie w tym samym miejscu 🙂 Od kamienia granicznego nr 27 do kamieni nr 32 przebieg granicy tworzy tzw. ‚worek’.

 

W 200 rocznicę Konkresu Wiedeńskiego…

 

 


 

KP/KS
czyli
Königreich Preußen / Königreich Sachsen Grenze
czyli
Granica Królestw Prus i Saksonii

Kamienie graniczne 27-32

źródło mapy: deutschefotothek.de

KP/KS 27


Kamień graniczny nr 27 znajduje się na skraju lasu i pola (51°05’28.7″N 14°49’41.2″E).

Kamień jest pojedynczy, z kroju cyfr i malowania wynika, że jest to kamień ‚saksoński’.

 

Jadę kilometr przez las, wyjeżdżam na jego skraj, koło krzyżówki dróg widzę już następne kamienie graniczne po prawej stronie. Wcześniej jednak intryguje mnie małe wzniesienie wśród pól na wprost. Dojeżdżam tam – wyłania się widok z górą Ještěd w oddali po lewej oraz Luž – najwyższą górą niemieckiej częsci Sudetów po prawej. Pięknie.

Po chwili delektowania się panoramą ze wzniesienia wracam do kamieni..

KP/KS 28


Kamienie graniczne nr 28 znajdują się przy leśnej drodze (51°04’58.0″N 14°49’25.0″E).

Do następnych kamieni granicznych mam niecałe 300 metrów.

Lecz najpierw muszę pokonać świeżo zaorane pole (co z rowerem jest wyzwaniem)…

… i przedrzeć się przez nieużytki do ściany lasu, gdzie już widzę kamienie nr 29.

 

KP/KS 29


Kamienie graniczne nr 29 znajdują się na skraju lasu i nieużytków leśnych (51°04’59.3″N 14°49’14.2″E).

 

Wracam z powrotem na drogę leśną. Wzdłuż starego przebiegu granicy prusko-saksońskiej natykam się na kamienne słupki pomalowane na biało z ciekawymi oznaczeniami. ‚Słoneczko’ już na słupkach widziałem wcześniej na tej granicy…

… ale to oznaczenie z drugiej strony widzę po raz pierwszy. Szalenie interesujące.

Oznaczenia te nie są na wszystkich takich słupkach jakich swoją drogą tu sporo, ciekawe co one oznaczają.

 

Docieram do krzyżówki dróg w lesie…

KP/KS 30


Kamienie graniczne nr 30 znajdują się przy drodze kilkanaście metrów od skrzyżowania dróg leśnych (51°05’12.0″N 14°49’19.5″E).

Po kilkuset metrach wyjeżdżam z lasu na drogę asfaltową. Wracam z powrotem w kierunku osady. Po prawej stronie od drogi odsłania się widok na wzgórze ‚Friedersdorfer Berg”, które trawersowałem poprzednim razem w poszukiwaniu kamieni 25. Na pierwszym planie brzozy, a pod nimi następne kamienie graniczne.

 

KP/KS 31


Kamienie graniczne nr 31 znajdują się kilkanaście metrów od asfaltowej drogi (51°05’36.0″N 14°49’29.0″E).

Kilkaset metrów dalej, docieram drogą z powrotem na miejsce ‚startu’, czyli do osady Deutsch Paulsdorf. Przy wjeździe do wioski od tej strony na poboczu drogi stoją kamienie graniczne.

 

KP/KS 32


Kamienie graniczne nr 32 znajdują się na poboczu drogi przy wjeździe do wsi Deutsch Paulsdorf. (51°05’48.5″N 14°49’38.0″E).

 


Dalszy przebieg granicy we wpisie: KP/KS – kamienie graniczne 33-38.



KP/KS czyli Granica Królestw Prus i Saksonii – kamienie graniczne 7-26

W kwietniu 2015 roku opisałem „początek” granicy prusko-saksońskiej, czyli sześć kamieni granicznych, które znajdują się bądź znajdowały na obecnym terenie Polski.

Pora na opis przebiegu granicy leżącej obecnie u naszych zachodnich sąsiadów. Małej jej części, gdyż całodniowa wyprawa rozpoczęta przy kamieniu granicznym nr 7, zakończyła się przy kamieniu nr 26. Cele były oczywiście bardziej ambitne, jednakże poziom trudności niektórych odcinków dawnej granicy prusko-saksońskiej oraz czas spędzony na poszukiwaniu niektórych kamieni granicznych spowodował, że nie starczyło dnia by podążyć dalej.

Nie przeszkodziło to jednak aby opis tego krótkiego odcinka granicy okazał się jednym z najdłuższych wpisów na tym blogu. 😀

Na załączonych poniżej starych mapach, oprócz zaznaczonego przebiegu granicy umieściłem numery znalezionych i opisanych kamieni granicznych. Gwiazdka przy numerze kamienia oznacza, że jest on obecnie w innym miejscu niż jego oryginalne położenie pokazane na mapie.

Kończąc ten wstęp, jak już wspominałem w części pierwszej granica prusko-saksońska jest skutkiem ustaleń Kongresu Wiedeńskiego z 1815 roku.

 

Właśnie mija 200 rocznica tego wydarzenia historycznego…

 

 


 

KP/KS
czyli
Königreich Preußen / Königreich Sachsen Grenze
czyli
Granica Królestw Prus i Saksonii

Kamienie graniczne 7-26

Przebieg dawnej granicy prusko-saksońskiej przecina obecną granicę polsko-niemiecką na Nysie Łużyckiej w okolicy przejścia drogowego Radomierzyce – Hagenwerder.

źródło mapy: deutschefotothek.de

KP/KS 7


Kamien graniczny nr 7 znajduje się kilkadziesiąt metrów na północ od mostu granicznego. Jest on ukryty w zarośłach tuż obok opuszczonego budynku (51°03’41.2″N 14°57’54.5″E).

 

Po drodze do następnego kamienia mijam na krzyżówce stary drogowskaz (51°03’41.5″N 14°57’30.0″E).

 

 

KP/KS 9


Para kamieni granicznych nr 9 schowana jest w zaroślach kilka metrów od torów kolejowych (51°03’22.8″N 14°57’22.0″E).

Kamień po ‚pruskiej’ stronie granicy; dotarcie do kamienia będącego po stronie ‚saksońskiej’ (na drugim planie) było praktycznie niemożliwe.

Część kamieni granicznych na granicy prusko-saksońskiej tworzyła tak zwane pary. Kamień po stronie pruskiej pomalowany był w biało-czarną ‚jodełkę’, podczas gdy kamień po stronie saksońskiej w ‚jodełkę’ biało-zieloną. Również krój cyfr na obu kamieniach był różny.

Na wielu kamieniach odnowiono przez miłośników oryginalne malowanie.

KP/KS 11


Para kamieni granicznych nr 11 stoi przy obecnej drodze S128 (51°03’14.5″N 14°56’07.0″E).

W latach 60tych XX wieku na tych terenach rozpoczęła się odkrywkowa eksploatacja węgla brunatnego. Powstała kopalnia obejmująca swoim zasięgiem dawny przebieg granicy prusko-saksońskiej pomiędzy kamieniami granicznymi 12-20.

żródło mapy: deutschefotothek.de

Kopalnia węgla brunatnego Berzdorf została zamknięta w 1997 roku. Teren po kopalni zrekultywowano – wyrobisko zalano wodą skutkiem czego powstało jezioro „Berzdorfer See”. Pokopalniane hałdy natomiast zalesiono. Przebieg granicy prusko-saksońskiej naniesiony na dzisiejszy teren jest następujący:

źródło zdjęcia satelitarnego: google.com

Jeden z kamieni – numer 17 został przeniesiony z terenu kopalni i postawiony jako ciekawostka na szlaku turystycznym biegnącym po zrekultywowanej hałdzie.

 

KP/KS 17


Kamien graniczny nr 17 umieszczony przy leśnej drodze po zamknięciu kopalni w 1997 roku (51°03’41.3″N 14°55’04.6″E). Na jego oryginalnym miejscu jest obecnie jezioro „Berzdorfer See” (w miejscu dawnego wyrobiska kopalni węgla brunatnego).

Następną napotkaną parą kamieni granicznych były kamienie nr 21. Jak widać na mapie zaznaczone z gwiazdką, ale o tym za chwile…

źródło mapy: deutschefotothek.de

KP/KS 21


Para kamieni granicznych nr 21 stoi na poboczu drogi na południe od wsi Friedersdorf (51°04’56.0″N 14°52’46.5″E).

Prawdę mówiąc spodziewałem się tych kamieni nr 21 wg starej mapy w zupełnie innym miejscu. Ich obecna lokalizacja przy drodze to wg map lokalizacja … kamienia (bądź pary kamieni) nr 22! Wygląda na to, że kamienie nr 21 zostały celowo przeniesione w to miejsce. Stąd gwiazdka na mapie.

Zaciekawiło mnie jeszcze jedno, kilka metrów za kamieniami nr 21, w trawie koło pola kukurydzy leżą dwa inne kamienie – czyżby były one parą nr 22 stojącą oryginalnie tutaj? Te leżące kamienie są w o wiele gorszym stanie, więc może zostały one ‚marketingowo’ zastąpione przez miłośników ‚ładniejszą’ w wyglądzie parą 21? Oryginalna lokalizacja kamieni nr 21, około kilometr od tego miejsca jest ‚dość’ odludnym miejscem natomiast obecne łatwo dostępne i widokowe.

W każdym razie podsumowując: kamienie nr 21 są w miejscu kamieni 22…

Do następnej pary kamieni trasa była niesłychanie widokowa…

… po czym wjechałem w las.

 

KP/KS 23


Para kamieni granicznych nr 23 ukryta na skraju pola i lasu około 10 metrów od leśnej drogi (51°04’31.8″N 14°51’16.2″E).


KP/KS 24


Para kamieni granicznych nr 24 przy leśnej drodze (51°04’48.2″N 14°50’42.2″E).

Od tego momentu nastąpiła najtrudniejsza część trasy. Przez najbliższe kilometry prowadziłem rower idąc wzdłuż linii granicy prusko-saksońskiej. Pomimo, że na mapach (tych współczesnych) przez większość odcinka były zaznaczone drogi leśne, śmiem twierdzić, że pewnie nie były one używane od dziesięcioleci 🙂

źródło mapy: deutschefotothek.de

Taki ‚surviwal’ wzdłuż linii granicy miał swoje plusy, w kilku miejscach napotkałem słupki pomalowane na biało z numerem i datą (1766). Wnioskuję, że są one starymi znakami wyznaczające dawną granice, a data sugeruje, że były to czasy sprzed Kongresu Wiedeńskiego.

Ostatni z tych znaków (z numerem 1) stoi tuż obok pary kamieni granicznych nr 25

KP/KS 25


Para kamieni granicznych nr 25 na zboczu wzgórza ‚Friedersdorfer Berg’ (51°05’32.5″N 14°50’37.5″E).


KP/KS 26


Kamień graniczny nr 26 ukryty w zaroślach około 20 metrów od mostka nad strumieniem (51°05’50.8″N 14°50’11.6″E).

Pieszy ‚survival’ pomiędzy kamieniami 24 i 26 spowodował, że po odnalezieniu kamienia nr 26 skończył mi się czas 🙂 Dotarłem do osady Deutsch Paulsdorf. Jak napisałem na wstępie opisany odcinek to dopiero mała część granicy prusko-saksońskiej na terenie Niemiec.


Dalszy przebieg granicy we wpisie: KP / KS – kamienie graniczne 27-32