Děčín – Głodowy Kamień (Hladový kámen)

Rzeki od stuleci były źródłem wody potrzebnej ludziom do życia oraz nawadniania pół. Większe rzeki, takie jak Łaba były również bardzo ważnym szlakiem żeglugi śródlądowej do transportu towarów. Dlatego też z ogromnym niepokojem patrzono dawniej na poziom rzeki – jej bardzo niski stan oznaczał bowiem brak wody do nawadniania upraw podczas suszy. Statki nie mogły pływać po rzece więc ci, którzy się z tego utrzymywali tracili swoje źródło dochodów. W konsekwencji wielu ludziom zaglądał w oczy głód.

Bardzo niski poziom wody w rzece odsłaniał fragmenty jej koryta zwykle będące pod wodą. Czasami były to charakterystyczne głazy bądź kamienie – ich widok ponad lustrem wody powodował, że wśród okolicznych mieszkańców zapadał strach przed ryzykiem głodowania z powodu braku dostatecznej ilości wody w rzece.

Z tej przyczyny takie kamienie i głazy nazywano potocznie ‚głodowymi’.


Na ‚kamieniach głodowych’ często zaznaczano rok i najniższy poziom wody w rzece, aby odnotować dla przyszłych pokoleń kiedy wystąpiły ciężkie lata z powodu suszy. W ten sposób niektóre ‚kamienie głodowe’ stały się swego rodzaju zabytkami hydrologicznymi, na których można wyczytać historię niskich stanów rzeki na przestrzeni lat a nawet wieków.

Jeden z najstarszych takich hydrologicznych zabytków w środkowej Europie znajduje się na brzegu rzeki Łaby w mieście Děčín.

Kamień ten leży na lewym brzegu około 150 metrów na północ od mostu (50°46’57.0″N, 14°12’28.0″E).

Głaz ma powierzchnię około 3×3 metry. Praktycznie ze wszystkich stron znajdują się wykute symbole, daty oraz sentencje. Najłatwiej zobaczyć ryty znajdujące się od strony brzegu.

 

Najstarsza czytelna inskrypcja z datą na głazie to 1616 rok – ją wpisuję do mojego zestawienia „Na kamieniach i skałach… – wehikuł czasu„.

Kamień głodowy w mieście Děčín był uwieczniany już na przedwojennych fotografiach.

źródło fotografii: decinsky.denik.cz


źródło fotografii: amazonaws.com

Inskrypcje znajdujące się od strony rzeki niestety w momencie kiedy byłem znajdowały się pod wodą.

W dawnych czasach niemożność zobaczenia rytów znajdujących się pod lustrem wody cieszyłaby wszystkich, dla mnie oznacza to sytuację, że muszę się posiłkować znalezionymi w Internecie zdjęciami innych 😦


źródło fotografii: rajce.idnes.cz

Na kamieniu głodowym znajduje się wykuty napis, którego treść mogłaby być symbolem wszystkich tego typu głazów:

„Wenn du mich siehst, dann weine”
(Jeśli mnie widzisz, to płacz)

Sentencja ta oryginalnie została wykuta w 1800 roku (wg niektórych źródeł), część liter tego napisu jest już jednak zatarta.

 


źródło fotografii: inka-mojebrno.rajce.idnes.cz

Treść tego napisu powtórzył Franz Mayer wykuwając go jeszcze raz w innym miejscu kamienia w 1911 roku (część źródeł mówi, że wykuto go w 1904 roku).

źródło fotografii: wikimedia.org

 

W 1938 roku wykuto na kamieniu jeszcze jeden napis w języku czeskim:

„Neplac holka, nenaríkej, když je sucho, pole stríkej”
(nie płacz dziewczę, nie narzekaj, gdy jest sucho nawodnij pole).

Mówi się, że napis ten wykonał Frantisek Sigmund, właściciel fabryki pomp w Lutnau jako swego rodzaju slogan reklamowy swojego zakładu…


źródło fotografii: inka-mojebrno.rajce.idnes.cz

Kamień głodowy w mieście Děčín miał jeszcze starsze inskrypcje pochodzące z XV wieku (1417, 1473), jednak z biegiem lat zostały one całkowicie zatarte. Data 1417 została uwypuklona na jednym ze znalezionych przedwojennych zdjęć.


źródło fotografii: pinterest.com


 

 

 

Reklamy

Děčín – wodowskaz

Malowniczy przełom rzeki Łaby w Czeskiej Szwajcarii jest niewątpliwie jednym z najpiękniejszych atrakcji tego regionu.

Kiedy spojrzy się na mapę Czech widać, że w tym jednym miejscu (zaznaczonym strzałką) kumuluje się woda spływająca rzekami z większości powierzchni tego kraju.


źródło ilustracji: wikimedia.org

Płynąca rzeka może powodować zagrożenie powodziowe w przypadku duzych opadów na terenie jej dorzecza. Rosnący poziom wody w rzece w przypadku Łaby w miejscu, gdzi opuszcza ona teren Czech jest o tyle groźny, że nie ma ona gdzie sie ‚rozlać’. Płynie ona tutaj otoczona bo obu stronach rzeki skalnymi ścianami kilkusetmetrowej wysokości.

Podążając wzdłuż brzegów Łaby w Czeskiej Szwajcarii a po przekroczeniu granicy czesko-niemieckiej w Szwajcarii Saksońskiej, niemal na każym kroku natknąć się można na wodowskazy oraz tabliczki i napisy informujące jak wysoko sięgał poziom wody podczas powodzi, które miały miejsce w przeszłości.

Ostatnią większą miejscowością która leży w Czechach nad rzeką Łabą jest miasto Děčín.

Geodezyjny punkt wysokościowy rzeki w tym mieście wynosi 123,18m n.p.m. Odcinek rzeki od miasta Děčín aż do miejscowości Hřensko na granicy czesko-niemieckiej jest najniżej położonym miejscem na terenie Czech.

źródło mapy: geoportal.gov.cz

 

Jedną z najstarszych i największych atrakcji w mieście Děčín jest położony na skalnym klifie zamek.

Skała na której stoi zamek jest tuż przy brzegu rzeki. Tutaj również umieszczono wodowskaz (50°46’44.5″N, 14°12’28.5″E)

Jest to jednak wodowskaz unikalny. Został on bowiem wykuty w skale a najstarsze wykute ryty pozwalają datować jego powstanie na XV-XVI wiek!

Wykute ryty na wodowskazie to zaznaczone poziomy lustra wody rzeki Łaby podczas powodzi, które wydarzyły się w przeszłości. Chronologia wydarzeń upamiętnionych na wodowskazie obejmuje kilkaset lat.

Najwyżej zaznaczony jest poziom wody, który miał miejsce podczas powodzi w 1845 roku. Nieco niżej upamiętniono dokąd sięgała woda w 2002 roku.

Dodam że powódź w 1845 roku jest największą odnotowaną w Děčínie w historii: Łaba osiągnęła wysokość 12,35 m przy przepływie 5600 metrów sześciennych. Podczas powodzi w 2002 roku poziom wody wyniósł 12,16 m przy przepływie 4770 metrów sześciennych.

Najstarszą datę, którą można znaleźć wykutą na tym wodowskazie to rok ‚1432’ – ta data wg czeskich archeologów najprawdopodobniej nie pochodzi z tego roku (została wykuta później), niemniej jednak trafia ona do mojego zestawienia „Na kamieniach i skałach… – wehikuł czasu„.

Kolejne dwie najstarsze daty jakie wypatrzyłem upamiętnione na wodowskazie to rok 1501 (dodaję ją również do zestawienia „Na kamieniach i skałach… – wehikuł czasu„).

… oraz rok 1595.


Historyczny wodowskaz w mieście Děčín jest niewątpliwie jedynym w swoim rodzaju niemym świadkiem wydarzeń jakim były powodzie na przestrzeni ponad 500 lat. Jak widać, ten bądź co bądź zabytek jest wciąż ‚żywy’ – na bieżąco bowiem wykuwane są na nim również dla przyszłych pokoleń stany lustra wody Łaby z powodzi, które wydarzyły się ostatnio. Jak widać na wodowskazie, jedną z największych powodzi była ta z 2002 roku. W odróżnieniu od tych wcześniejszych sprzed wieków, powódź w 2002 roku została uwieczniona na wielu filmach i zdjęciach – pozwala to zobaczyć ogrom tego żywiołu.


źródło fotografii: cdn.i0.cz


źródło fotografii: wall.cz


źródło fotografii: wall.cz


Ryty z datami na wodowskazie w mieście Děčín dokumentują tylko niewielką część wszystkich powodzi. Żywioł wydarzał się dużo częściej, nawet w okresie od najstarszej wykutej daty. Określenie rzeczywistej liczby powodzi nawet na przestrzeni ostatnich kilku wieków nie jest jednak prostym zadaniem. Z jednej strony poszczególne źródła historyczne nie opisują wszystkich powodzi, często też ta sama powódź była klasyfikowana w różny sposób w różnych źródłach. Część powodzi sprzed roku 1700 jest wręcz niemożliwa do zweryfikowania w źródłach pisanych.

Poniżej zebrana lista dat ‚udokumentowanych’ powodzi od X wieku w dolnym biegu rzeki Łaby w Czechach (Děčín-Hřensko). Czerwonym kolorem zaznaczyłem daty, które można znaleźć wykute na historycznym wodowskazie w mieście Děčín:

939

1118 1121 1141 1159 1180 1190

1203 1226 1250 1257 1270 1272 1273 1280 1281

1310 1315 1337 1342 1345 1359 1362 1367 1370 1373 1374 1392

1432 1432 1451 1463 1481 1496

1501 1502 1515 1523 1570 1582 1591 1598 1598

1612 1613 1615 1629 1655 1666 1667 1675 1678 1683 1698

1707 1712 1717 1736 1748 1750 1757 1761 1768 1771 1774 1783 1784 1785 1775 1785 1794 1799

1805 1815 1824 1827 1838 1830 1840 1845 1846 1848 1852 1856 1862 1865 1867 1868 1870 1872 1876 1878 1879 1880 1882 1883 1886 1888 1890 1892 1893 1895 1896 1897

1900 1905 1903 1907 1915 1920 1923 1932 1938 1940 1944 1954 1966 1970 1981 1985 1987 1997 1998 1999

2002 2003 2006 2009 2010 2010 2013

fragment tekstu i źródło listy powodzi: mojebrno.jecool.net


 

Zadní Jetřichovice (Hinterdittersbach) [zn.]

Granica czesko-niemiecka na zachód od rzeki Łaby przedziela tereny dwóch parków narodowych: „České Švýcarsko” leżące po stronie czeskiej oraz „Sächsische Schweiz” po stronie niemieckiej. Podział ten jest na tyle ‚skuteczny’, że przez wiele kilometrów nie ma możliwości turystycznego przejścia na terenie parków z jednego kraju do drugiego. Dawne historyczne górskie ścieżki przez granice obecnie znajdują się w tzw. ‚1. zona NP’ w Czechach oraz ‚Kernzone’ w Niemczech, czyli obszarów parków narodowych do których wstęp jest zabroniony poza znakowanymi szlakami.

Patrząc od Łaby, pierwsza możliwość przekroczenia granicy państwowej pomiędzy parkami narodowymi „České Švýcarsko” i  „Sächsische Schweiz” nadarza się dopiero około 10 kilometrów w linii prostej na zachód, przy słupku granicznym „VII/1”.

Znajduje się tutaj mostek przerzucony nad rzeczką Křinice, której korytem biegnie granica państwowa (50°53’55.5″N, 14°21’26.0″E).

W tym miejscu przy granicy po obecnej stronie czeskiej znajdowała się mała osada – Hinterdittersbach, która powstała na początku XIX-wieku. Wcześniej istniały tutaj sezonowe schronienia dla pracowników leśnych.

Mapa katastralna z 1846 roku pokazuje, że osada składała się z zaledwie kilku budynków:

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Rosnący rozwój turystyki w 2 połowie XIX-wieku spowodował, że w osadzie leżącej na ważnym trakcie w tym rejonie, pojawiły się gospody.

źródło mapy z 1912 roku: deutschefotothek.de

Wszystko zmieniło się po II wojnie światowej. Granica pomiędzy ówczesną Czechosłowacją i DDR została zamknięta. Mapa topograficzna z 1951 roku co prawda pokazuje graniczną drogę, ale była to prawda już tylko na papierze.

 

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Osada natomiast zmienia nazwę na Zadní Jetřichovice.

Zamknięcie granicy, a co za tym idzie zanik ruchu turystycznego skazała osadę Zadní Jetřichovice na zagładę. Zdjęcie lotnicze z 1953 roku pokazuje jeszcze stojące budynki…

źródło zdjęcia lotniczego: kontaminace.cenia.cz

… natomiast na mapie topograficznej z 1956 roku zabudowań już jest tylko 2, a droga kończy się kilkadziesiąt metrów przed granicą:

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Przyjmuje się, że osada Zadní Jetřichovice przestaje całkowicie istnieć pod koniec lat pięćdziesiątych XX-wieku.


Obecnie po osadzie pozostały resztki fundamentów domostw:

źródło planu: boehmische-schweiz.de

Miejsce po hotelu „Kirnitzschschenke”:

 

Fundamenty hotelu „Zum Kirch”:

Pozostałości po zabudowaniach „Waldfieden”:


Do dawnej osady prowadziła tzw. „Czeska droga”, dawniej ważny trakt a dzisiaj wygodna znaczona trasa rowerowa. Na uwagę zasługuje znajdująca się przy tej drodze kapliczka wykuta w skale (50°52’45.0″N, 14°22’45.0″E):


źródło starych fotografii: zanikleobce.cz, boehmische-schweiz.de


Na kamieniach w Szwajcarii Saksońskiej… – Luchsstein, Altarstein

Podczas mojego pierwszego w życiu pobytu w Szwajcarii Saksońskiej nie mogło zabraknąć zobaczenia jakichś historycznych pamiątek wyrytych na skałach 🙂

Ponieważ obszar ten jest dla mnie zupełnie (jeszcze) nieznany, zacząłem od spojrzenia na mapę turystyczną czy jakieś ‚kamienie z napisami’ nie są na niej zaznaczone. Wybór padł na dwa miejsca znalezione na mapie nieopodal góry Raumberg – punktu XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii, na którą to górę zamierzałem dotrzeć.

Miejsca te nazwane zostały „Rysi Kamień” (Luchsstein) oraz „Kamienny Ołtarz” (Altarstein) i same nazwy zachęciły mnie by je zobaczyć z czystej ciekawości.

źródło mapy: mapy.cz


Luchsstein

Przy granicy niemiecko-czeskiej, koło słupka granicznego nr 4/7 (50°53’34.5″N, 14°20’42.0″E) stoi po stronie niemieckiej kilkumetrowy głaz.

Głaz nosi nazwę „Luchsstein” czyli „Rysi kamień”. Jest to pomnik upamiętniający ostatniego zabitego rysia w Szwajcarii Saksońskiej.

Inskrypcja na kamieniu brzmi:

„Allhier habe ich
Joh. Gottfr. Puttrich
Königl. Förster aus Hinterhermsdorf
einen Luchs mit einem Selbst.-
schuß erlegt ao 1743″

Co w wolnym tłumaczeniu oznacza, że „Tutaj J. G. Puttrich, nadleśniczy z Hinterhermsdorf zabił strzałem rysia w 1743 roku”.

Poniżej płaskorzeźba symbolizująca rysia.


Altarstein

Około półtora kilometra dalej, przy zielonym szlaku turystycznym kolejny głaz (50°53’31.5″N, 14°19’46.5″E).  Zwany jest on „Altarstein” czyli „Kamienny Ołtarz”. Upamiętnia on prześladowanych czeskich protestantów, którzy najprawdopodobniej traktowali ten głaz jako ‚ołtarz’ do obrzędów religijnych.

Po prawej stronie kamienia wyryto inskrypcję:

Hier hielten verfolgte böhmische Protestanten unter Kaiser Ferdinand d. II. um das Jahr 1630 Gottesdienste ab

co w tłumaczeniu oznacza” Tutaj modlili się prześladowani czescy protestanci, za panowania cesarza Ferdynanda II około 1630 roku”

 

Lewa strona natomiast zawiera wykutą w skale listę wszystkich leśniczych nadleśnictwa Hinterhermsdorf od XVII wieku po połowę XX wieku:

„Die Revierverwalter des Hinterhermsdorfer Reviers”:

Haberlein um 1632 H. Schlegel 1855 – 1882
V. Müller 1668 – 1684 A. Plant 1882 – 1893
G. Kühnel 1684 – 1736 R. Sinz 1893 – 1903
G. Puttrich 1736 – 1771 C. v. Egidy – 1903 – 1912
G. Felke 1771 – 1810 J. Hübner 1912 – 1921
E. Rinck 1810 – 1826 E. Schönfelder 1921 – 1931
E. Rudorf 1826 – 1834 Dr. Wobst 1931 – 1943
E. Voigt 1834 – 1845
F. Laube 1845 – 1855

 


 

Triangulacja Królestwa Saksonii – punkt nr 56 – Lilienstein

Góra Lilienstein stojąca na prawym brzegu zakola rzeki Łaby jest jedną z najbardziej charakterystycznych gór stołowych Szwajcarii Saksońskiej. Jej kształt stał się symbolem Parku Narodowego „Sächsische Schweiz”.

Pretekstem mojego wejścia na górę Lilienstein był fakt, że została ona wybrana na punkt podczas XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii. Jednak okazało się, że ten cel był tylko niewielkim procentem całości pobytu na szczycie, zarówno w sensie czasu jak i przestrzeni 🙂

Na wierzchowinie góry spędziłem prawie dwie godziny, pewnie byłbym dłużej, ale przegoniła mnie zbliżająca się burza. Polecam wejście na nią jako ‚trzeba zobaczyć’ podczas pobytu w Szwajcarii Saksońskiej.



Turystyka na górę Lilienstein sięga początków XVIII wieku. Przykładem jest mapa ‚turystyczna’ z 1756 roku, na której rozrysowano całą wierzchowinę Lilienstein z zaznaczeniem wszystkich ówczesnych atrakcji turystycznych na szczycie góry.


źródło mapy: deutschefotothek.de

Do dnia dzisiejszego atrakcji na szczycie góry jest całkiem sporo. No i przede wszystkim widoki. 🙂



Obelisk Friedricha Augusta.

W dniu 26 lipca 1708 roku przy okazji polowania u podnóża Lilienstein król August Mocny miał się wspiąć na szczyt tej góry. Tradycja mówi, że specjalnie dla tego wejścia ówczesnego władcy została wybudowana ścieżka pośród skał, która istnieje do dzisiaj i zwana jest Südaufstieg.

To wydarzenie zostało upamiętnione postawieniem na szczycie góry obelisku. Dokładna data jego budowy nie jest znana.

źródło rysunku z 1820 roku: hm-noroc.de

W latach 60-tych XX wieku obelisk został zniszczony uderzeniem pioruna, reszta dewastacji była skutkiem wandalizmu. W 2008 roku, w 300 letnią rocznicę postawienia, obelisk został zrekonstruowany.

Oryginalna środkowa część obelisku zawiera ledwo widoczną dziś inskrypcję w języku łacińskim:

Friedericus Augustus, Rex Elector
Saxoniae ut fortunam virtute, ita asperam
Hanc rupem primus superavit accessumque
Faciliorem reddi curavit, A.M. DCC.VIII

 

W wolnym tłumaczeniu napis obwieszczał, że: „Friedrich August, Król i elektor Saksonii w wielką odwagą umiał wznieść się ponad swój los i jako pierwszy pośród swoich przodków wstąpił w te skały udostępniając je innym w roku 1708.


Ze wschodniego krańca góry Lilienstein, gdzie znajduje się obelisk Friedricha Augusta roztacza się jeden z najbardziej znanych widoków w Szwajcarii Saksońskiej na przełom rzeki Łaby.

W dole widoczne miasteczko Bad Schandau.

Widok ze wschodniego krańca góry Lilienstein na wschód i północ.



Wettin Obelisk

16-metrowy obelisk zwany ‚Wettin’ wzniesiony został w 1889 roku przez Club Górski Szwajcarii Saksońskiej na cześć 800-lecia dynastii saskiej Wettinów – jednego z najstarszych książęcych rodów szlachty niemieckiej.

Obelisk stoi w najwyższym punkcie góry Lilienstein (415.2 m n.p.m.). Góruje on nad południową częścią góry Lilienstein.


Z okolic obelisku Wettin, widoki z góry to przede wszystkim Łaba na pierwszym planie w okolicy miasteczka Königstein.



Obelisk triangulacyjny.

Punkt triangulacyjny wyznaczony podczas XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii znajduje się na skale na zachodnim krańcu góry Lilienstein na wysokości 411.6 m n.p.m.

Co ciekawe, ten punkt triangulacyjny nie został zaznaczony jeszcze na mapie z 1878 roku, na niej bowiem punkt triangulacyjny znajduje się po przeciwnej – wschodniej stronie góry.

 

źródło mapy: deutschefotothek.de

Stary punkt triangulacyjny zachowany jest do dzisiaj:

 

Dopiero mapa z 1908 roku (oraz następne) mają przeniesiony punkt triangulacyjny na obecne miejsce po zachodniej stronie szczytu.

źródło mapy: deutschefotothek.de

Na miejscu punktu triangulacyjnego (50°55’50.9″N, 14°04’55.4″E) stoją do dzisiaj pozostałości obelisku pomiarowego.

Jedyny wyraźny napis z czasów triangulacji na nim to ‚Station’.


Panoramy z punktu triangulacyjnego na górze Lilienstein.

Widok w kierunku północnym:

Zakole Łaby w okolicy kurortu Rathen:

Widok na zachód:

Zbliżenie na górę Pfaffenstein oraz Děčínský Sněžník na horyzoncie.

Zbliżenie na twierdzę Königstein po dugiej stronie Łaby:



Warto wspomnieć jeszcze o dwóch obiektach związanych z turystyką na górze Lilienstein:


Wieża widokowa.

Drewniana wieża widokowa na Lilienstein miała wysokość 15 metrów i została otwarta w dniu 25 maja 1889 roku. Istniała do lat trzydziestych XX wieku, kiedy to została rozebrana.

źródło rysunku: deutschefotothek.de

Gospoda.

Ppopularność szczytu Lilienstein spowodowała, że praktycznie od samego początku turystyki na tę górę zagospodarowywano ją w zaplecze noclegowo-gastronomicze. Do dnia dzisiejszego na szczycie znajduje się gospoda.

 



Königlich – Sächsische Triangulirung

Triangulacja Królestwa Saksonii

Punkt nr 56 II rzędu (Station 56 – Vermessungspunkt II. Ordnung)

Lilienstein

źródło mapy: de.wikipedia.org

Pozycja GPS punktu triangulacyjnego: 50°55’50.9″N, 14°04’55.4″E

Symulacja panoramy.

 

Punkty osnowy w wyznaczonej z punktem „Lilienstein” sieci triangulacyjnej (wg mapy z 1896 roku):

Nr punktu
Nazwa punktu
odległość w km azymut w stopniach
6 Valtenberg 21.052 40.81
7 Porsberg 15.4821 306.04
8 Schneeberg 15.4368 173.09
52 Grossenberg 13.5735 11.5
53 Ruhebänke 14.1276 59.96
54 Raumberg 18.0007 101.26
55 Zschirnstein 10.7504 141.95
57 Cottaer Spitzberg 8.7597 245.87

odległość i azymut w tabeli wyliczony przez autora wg pozycji GPS punktów osnowy geodezyjnej.

Symulacje panoram: udeuschle.selfhost.pro