CZDE XVI/14-1 – Kámen tří panství / Dreiherrenstein (Trójpański Kamień)

To był mój pierwszy pobyt w paśmie Rudaw (zwanych po niemiecku Erzgebirge, a po czesku Krušné hory) i przeznaczyłem go na tak zwane ‚zgrubne rozpoznanie terenu’. To pasmo górskie rozciąga się po czeskiej i niemieckiej stronie na długości prawie 150 kilometrów a jego szerokość dochodzi do 40 kilometrów, więc mając raptem trzy dni mogę jedynie poznać mikroskopijną namiastkę uroków tego pasma.

Jednym z zaplanowanych punktów pierwszej wizyty w Rudawach było zobaczenie kilku historycznych kamieni granicznych do dzisiaj zachowanych na granicy czesko-niemieckiej. Pierwszym z nich jest Trójpański Kamień (50°24’16.5″N, 12°56’53.5″E). Już sama nazwa wskazuje, że postawiono go na styku trzech granic. Tak jest zresztą do czasów dzisiejszych, obecnie znajduje się tutaj trójstyk granicy niemieckiej (Saksonia) oraz dwóch czeskich jednostek administracyjnych – krajów usteckiego i karlowarskiego.

Ciekawostką jest to, że historyczne kamienie graniczne na granicy czesko-niemieckiej w Rudawach są jednocześnie ciągle ‚oficjalnymi’ znakami granicznymi dzisiejszej granicy. Figurują one w dokumentach granicznych, gdzie mają przydzielony odpowiedni numer znaku granicznego. W przypadku Trójpańskiego Kamienia ma on w istniejącej dokumentacji granicznej numer CZDE/XVI/14-1, co oznacza:

  • CZDE – granica czesko-niemiecka;
  • XVI – graniczny odcinek nr 16;
  • 14 – numer ostatniego głownego znaku granicznego;
  • ‚-1’ – oznaczenie pomocniczego znaku granicznego;

 

źródło mapy: statnihranice.cz

Trójpański Kamień stoi tuż obok dzisiejszego głownego znaku granicznego XVI/14.

Oznaczanie i wytyczanie granic w tym regionie sięgają co najmniej XVI wieku. Pierwsze kamienie graniczne zaczęto stawiać w 1558 roku. Wiadomo, że Trójpański Kamień został ustawiony w tym miejscu już w 1677 roku. Na kamieniu widoczna jest wykuta data 1729 – oznacza ona rok definitywnego wyznaczenia granic terytorialnych.

W 1729 roku stykały się się tutaj granice posiadłości Schwarzenberg należącej do panów von Tettau, majątku Schönburg z siedzibą w Hauenstein i terytorium rodziny Šlik z Joachimsthal. Te trzy wspomniane miejscowości (Schwarzenberg, Hauenstein, Joachimsthal) zaznaczone zostały na mapie Műllera z 1720 roku. Mapa pochodzi sprzed ostatecznego wyznaczenia linii granic, dlatego zapewne zaznaczona na niej poglądowa granica jest tylko pomiędzy Saksonią a Czechami (Bohemia).

źródło mapy z 1720 roku: chartae-antiquae.cz

Kolejna mapa Műllera z 1742 roku ma już wyrysowane trzy granice stykające się w punkcie będącym w przybliżeniu miejscem Trójpańskiego Kamienia.

źródło mapy z 1742 roku: chartae-antiquae.cz

Trójpański Kamień jest znany przede wszystkim z wykutych na nim oznaczeń ówczesnych właścicieli terenów graniczących w tym miejscu. I tak po kolei każda z trzech stron kamienia wygląda następująco:


„Sachsen”

Na północno-zachodniej stronie Trójpańskiego Kamienia znajduje się godło sojuszu Saksonii i Polski. Ponad godłem wykuto monogram „FARPES” (Fredericus Augustus Rex Poloniae Elector Saxoniae).

Poniżej godła widoczna data „1729” oraz napis „Sachsen” (Saksonia). W 1842 roku wykuto po tej stronie kamienia na dole litery KS (Königreich Sachsen – Królestwo Saksonii).


„Hauenstein”

Na północno-wschodniej ścianie Trójpańskiego Kamienia znajduje się herb sojuszu margrabiów badeńskich i książąt Saksonii-Lauenburga.

Mieli oni swoją siedzibę na zamku Hauenstein (Hauenštejn), którego nazwa została wykuta w dolnej części kamienia pod herbem i datą „1729”. Napis „Hauenstein” jest już dzisiaj prawie niewidoczny. W 1842 roku dodano litery KB (Königreich Böhmen – Królestwo Czech).


„Joachimsthal”

Na trzeciej, południowej stronie kamienia widnieje orzeł austriacki.

Poniżej herbu austriackiego wykuto datę „1729” oraz poniżej napis „Joachimsthal” (Jáchymov).


Na początku XIX wieku dokonano odnowienia linii granicy, podczas której kamień graniczny otrzymał numer 128. Numer ten można dostrzec wykuty na szczycie kamienia obok wykutego granicznego znaku krzyża.

źródło mapy z 1836 roku: archivnimapy.cuzk.cz

Ostatnia korekta granicy miała tu miejsce w latach 1842 – 1843. Polegała ona na wytyczeniu granicy państwowej za pomocą widocznego do dziś rowu. Kamień został wówczas oznaczony numerem 376 oraz skrótami KS i KB (Königreich Sachsen i Königreich Böhmen).

źródło mapy z 1842 roku: archivnimapy.cuzk.cz


One thought on “CZDE XVI/14-1 – Kámen tří panství / Dreiherrenstein (Trójpański Kamień)

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s