Dolní Oldříš – poprawka numer 75 korekty granicy polsko-czechosłowackiej

Staram się co najmniej raz do roku połazić po jakimś nieznanym mi jeszcze fragmencie granicy polsko-czeskiej. Po prostu, żeby ‚policzyć’ graniczne słupki i uzupełnić mojego innego bloga – „Graniczne Ścieżki” o kolejną fotograficzną kolekcję jak wygląda granica 🙂

W 2021 roku padło na okolicę wsi Dolní Oldříš na Pogórzu Izerskim. Tutaj na granicy jeszcze nigdy nie byłem. Przejście wzdłuż niej miałem ułatwione, gdyż granica polsko-czeska otacza wieś z trzech stron. Wystarczyło więc zrobić kilkukilometrową pętelkę i plan przejścia granicą zrobiony. 🙂 Dla dociekliwych dodam jeszcze, że jest w tej okolicy kilkusetmetrowy odcinek granicy, gdzie terytorium Czech jest… na północ od Polski. 😀 Zainteresowanych odsyłam do map.

źródło mapy: geoportal.gov.pl

Przejście granicą wokół wsi Dolní Oldříš miało jeszcze inny cel. Przyglądając się dokładniej przedwojennym mapom tego miejsca można dostrzec, że na niewielkim odcinku granica przebiegała zupełnie inaczej niż obecnie. Widać, że na północno-wschodnim skraju granicznego cypla otaczającego wieś był jeszcze mały ‚wypustek’ na granicy.

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Dokładniejsza mapa katastralna z XIX wieku pokazuje, że jedno z gospodarstw we wsi Dolní Oldříš było otoczone granicą. Na mapie odczytać też można że parcela ta w ówczesnym czasie należała do arystokratycznego rodu Clam-Gallas, do którego należały spore połacie ziemi na terenie dzisiejszych Gór Izerskich w Czechach.

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Granica w takim przebiegu istniała do 1958 roku, kiedy nastąpiła korekta granicy między Polską a Czechosłowacją. Na zdjęciu lotniczym z 1953 roku widać zaorany pas graniczny dookoła gospodarstwa. Podczas korekty granicy linię graniczną wyprostowano do obecnego przebiegu zaznaczonego żółtą linią.

źródło zdjęcia lotniczego: geoportal.gov.cz

Oficjalny wykaz poprawek linii granicy z 1958 roku wymienia tę korektę w pozycji numer 75. Wynika z niej, że w tym przypadku PRL otrzymuje po korekcie 0.9 hektara.

źródło dokumentu: archiwum Straży Granicznej

Śladem korekty granicy jest słupek graniczny nr 91/6.

Na czole słupka widać wyraźnie skuty ślad przebiegu granicy sprzed korekty. Widać też, że słupek został obrócony po korekcie o prawie 45 stopni.

Wytyczenie nowej linii granicznej spowodowało, że zabudowania w gospodarstwie znalazły się kilka metrów od granicy.

źródło mapy: statnihranice.cz

Korektę granicy dokonano pod koniec lat 50-tych XX wieku a czasy te nie sprzyjały zasiedleniu domów znajdujących się tuż obok granicy. Nic więc dziwnego, że te gospodarstwo po przejściu we władanie strony polskiej popadło w zupełne zapomnienie. Po kilkudziesięciu latach teren opanowała gęsta roślinność i drzewa.

Pośród porastających tutaj obecnie zarośli zachowały się fragmenty zabudowań dawnego gospodarstwa – smutny przykład konsekwencji korekty granicy w 1958 roku (51°00’40.0″N, 15°8’32.5″E).

Zachowane resztki murów i ścian budowli, obrys piwnic pokazują, że było to całkiem spore gospodarstwo.

Nadmienię na koniec, że w 2021 roku opracowałem na mapach dokładną dokumentację wszystkich korekt granicy polsko-czechosłowackiej jaka miała miejsce w 1958 roku. Jest ona dostępna pod tym linkiem. Opracowanie to pozwoliło mi na nowe spojrzenie na miejsca, w których dokonano tych korekt. W 2021 roku odwiedziłem ponownie kilka z nich i dostrzegłem ledwo widoczne dzisiaj szczegóły w terenie, których wcześniej zupełnie nie zauważyłem. Czasami jest to ledwo widoczna niwelacja terenu na przebiegu granicy sprzed korekty. Te szczegóły nie są może tak widoczne jak opisane tutaj miejsce poprawki numer 75. Jednak dla mnie dostrzeżenie takich niuansów ma znaczenie, bo jest to kawałek mało znanej historii, o której niewiele można znaleźć informacji.


5 thoughts on “Dolní Oldříš – poprawka numer 75 korekty granicy polsko-czechosłowackiej

    • Na całej długości granicy CS-PRL zaorany pas drogi granicznej (oraz zasieki) były na pewno do 1956 roku. W 1956 roku złagodzono przepisy graniczne, m.in. udostępniono szlaki turystyczne z strefach nadgranicznych. W zarządzeniu Szefa Sztabu WOP z 30.06.1956 można znaleźć, cytuję:

      „Istniejące urządzenia inżynieryjno – techniczne na granicy należy zlikwidować w sposób następujący:

      – pas drogi granicznej przekazać Gromadzkim Radom Narodowym,

      – wszelkie zabezpieczenie mostów pozostawić na miejscu,

      – pozostałe zasieki z drutu kolczastego przekazać miejscowym PGR–om lub indywidualnym chłopom […] bezpłatnie,

      – istniejące wieże obserwacyjne przekazać bezpłatnie Gromadzkim Radom Narodowym celem ewentualnego ich wykorzystania do obserwacji przeciwpożarowej lub dla innych celów, sporządzając protokoły ich przekazania, nie dotyczy wież obserwacyjnych na odcinkach dotychczasowych strażnic nr 106, 112, 116, 122,125, 128, 130, 135, 141, 147, 151, 162, które pozostawić do dalszego wykorzystania w służbie”

      To tyle co wiem 🙂

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s