Kleiner Zschirnstein

Zschirnstein – ten charakterystyczny masyw górski z „siodłem” pośrodku widać z wielu zakątków Czeskiej Szwajcarii i Szwajcarii Saksońskiej. Przełęcz dzieli ją na dwie części: Großer Zschirnstein – południowy, wyższy wierzchołek, który jest najwyższym punktem niemieckiej części Gór Połabskich oraz Kleiner Zschirnstein na północnej części góry, który jest kilkadziesiąt metrów niższy (473 m n.p.m.). Großer Zschirnstein został już przeze mnie opisany przy okazji tematu XIX-wiecznej Triangulacji Królestwa Saksonii, pora więc uzupełnić opis tej góry o jej drugą, niższą część.


Kleiner Zschirnstein okazale prezentuje się od strony osady Kleingießhübel, skąd widać kilkudziesięciometrowe pionowe skały wieńczące północny koniec masywu.


źródło zdjęcia: deutschefotothek.de

Zanim jednak wejdę na górę Kleiner Zschirnstein, mam coś do załatwienia u jej podnóża. Jest to temat, który mnie intryguje od bardzo dawna. Wiele lat temu w jednym z artykułów przeczytałem o XVI-wiecznej dacie 1595 wykutej na głazie koło tej góry. Oprócz tych kilku słów nic więcej w artykule nie napisano. Pamiętam jednak, że to zdanie z artykułu utkwiło mi w pamięci i zadawałem sobie pytanie czy uda mi sie kiedyś znaleźć i zobaczyć tę wykutą starą datę. Przez dlugi czas jednak bezskutecznie próbowałem znaleźć jakąkolwiek bardziej szczegółową informację, która przybliży mnie co do lokalizacji tego kamienia z datą.

Przełomem okazała się otrzymana od znajomego broszura o kamieniach granicznych wyznaczających granice własności lasów na terenie Szwajcarii Saksońskiej – publikacja Horsta Torke, „Forstgrenzsteine in den Amtswäldern der Sächsischen Schweiz”. Autor broszury zamieścił w niej fragment protokołu z 1802 r. odnośnie konsultacji granic lasu miejskiego Reinhardtsdorf. W tekscie tego protokołu znajduje się wzmianka o wykutym roku 1595 na kamieniu granicznym nr 94.

źródło ilustracji: Horst Torke, „Forstgrenzsteine in den Amtswäldern der Sächsischen Schweiz”.

Wspomniana w protokole wykuta data 1595 musi być tą spod góry Kleiner Zschirnstein. Pozostaje mi więc zagłębić się w lekturze broszury o leśnych kamieniach granicznych i próbować wydedukować gdzie może być kamień graniczny z numerem 94. 🙂

W broszurze zamieszczona została mapa nakreślona na podstawie szkicu własności terenów sporządzonego przez von Oedera w roku 1592/93. Mapa przedstawia okolice góry Kleiner Zschirnstein, co więcej naniesione zostały na niej leśne kamienie graniczne i przy niektórych z nich są podane numery, m.in. numer 97 czyli tylko trzy numery różnicy od tego poszukiwanego przeze mnie! 🙂

Wygląda na to, że jestem całkiem blisko jeśli chodzi o przybliżoną lokalizację poszukiwanego kamienia nr 94. Potencjalny obszar do przeczesania jest zawężony na tyle, że mogę jechać rozpoznać sytuację na miejscu w terenie.

źródło mapy: Horst Torke, „Forstgrenzsteine in den Amtswäldern der Sächsischen Schweiz”.


Kilka słów o „leśnych kamieniach granicznych” (Forstgrenzsteine) ustawianych  w Szwajcarii Saksońskiej. Na chwilę obecną udokumentowano ponad 2000 zachowanych takich kamieni granicznych. Kamienie te wyznaczały granice własności pomiędzy terenami należącymi do królestwa/elektoratu Saksonii a poszczególnymi majątkami. Najwięcej leśnych kamieni granicznych postawiono w XVIII wieku. Specjalny dekret ustalał, że od strony własności elektorskiej/królewskiej na kamieniu mają być wyryte dwa saksońskie miecze (zwane „Kurschwerter”). W późniejszym okresie ryty miecza zastąpiono rytami ‚K’ oraz korony. Kamienie graniczne posiadały poza tym numerację.

szkic na podstawie ilustracji z: wikipedia.org.

Oprócz „obowiązkowych” mieczy, ryty na leśnych kamieniach często uzupełniano dodatkowymi oznaczeniami. Same wykuwane miecze miały często swój charakterystyczny kształt wykucia w zależności od miejsca, gdzie granica była wyznaczana oraz kamieniarza, który wykonywał słupki graniczne. Te unikalne dodatkowe szczegóły umieszczane na kamieniach granicznych pozwalają dzisiaj historykom odtwarzać przebieg oraz zmiany poszczególnych granic majątkowych na przestrzeni ostatnich trzech wieków.


 

Na stokach góry Kleiner Zschirnstein pierwsza grupa kamieni granicznych, które zobaczyłem ma wyryte dwa skrzyżowane miecze, a po drugiej stronie znajduje się wykuty numer. Słupki znajdują się na linii granicznej, która dawniej rozgraniczała teren lasu należący do wsi Kleingießhübel (‚Kleingießhübler Flur’).

Odnalazłem na stoku w lesie kilkanaście kamieni na tej linii granicznej. Ponumerowane były one od nr 95 do 116.

 

Druga linia starej granicy lasów, którą zobaczyłem, została oznaczona kamieniami granicznymi z nieco innymi rytami. Na stronie, gdzie wyryto dwa skrzyżowane miecze dodatkowo umieszczono trzyliterowy monogram „G R M”.  Ta część lasu należała do wsi Reinhardtsdorf (‚Reinhardtsdorfer Gemeindewald’).

Cztery kamienie graniczne z tym rytem, które znalazłem miały numeracje od 172 do 176.


 

Kamień graniczny nr 94 okazał się być „częścią wspólną” obydwu linii granicznych. Na kamieniu tym bowiem znajdują się wykute obydwa rodzaje oznakowań wspomniane powyżej – dwa proste miecze na jednej ścianie słupka oraz dwa miecze wraz z monogramem „G R M” na drugiej. Dowodzi to, że w miejscu kamienia nr 94 znajdował się trójstyk granic własności lasu na stoku góry Kleiner Zschirnstein.

Pomimo, że miałem dość dokładnie określoną lokalizację kamienia granicznego nr 94, zajęło mi dobrą chwilę aby go odnaleźć. Po znalezieniu okazało się, że znajduje się on raptem jakieś 20 metrów (!) od szlaku turystycznego i rowerowego (50°52’12.5″N, 14°10’41.0″E), jednak przed oczami turystów oraz rowerzystów chronią go dobrze zarośla nie do przebrnięcia bezpośrednio z drogi. 🙂

Tak jak opisano w protokole granicznym z 1802 r – przy kamieniu nr 94 stoi głaz….

… na którym to głazie wykuta została data 1595. 🙂

Tak oto misja znalezienia kamienia z datą 1595, który ‚stoi gdzieś koło góry Kleiner Zschirnstein’ została zakończona sukcesem 🙂 Datę i miejsce dopisuję do mojego zestawienia „Na kamieniach i skałach… wehikuł czasu„.

Na górnej części płaskiego głazu, na którym wykuto datę odnajduję jeszcze dwa zatarte ryty krzyża. Oznacza to, że granice majątków tutaj były oznaczane już w XVI wieku, a dwa wykute krzyże potwierdzają tak jak oznaczenia na słupku nr 94 obok, że był tutaj trójstyk granic.

Tak więc misja zakończyła się sukcesem. Mogę „odhaczyć” jedną z najstarszych notatek w moim kajecie jako ‚zrealizowane’. 🙂


Po eksploracji śladów leśnych granic majątków na stoku Kleiner Zschirnstein przyszedł czas na podziwianie widoków z wierzchowiny i szczytu tej góry. Panorama ze szczytu sięga w najdalszym punkcie horyzontu na prawie 80 kilometrów.

W kierunku północnym widoczna jest ściana skalna „Schrammsteine” leżąca na drugim brzegu płynącej w kanionie rzeki Łaby.

Na północnym zachodzie widoczne m.in Gohrisch, Papststein oraz Lilienstein.

Punktów widokowych na kilkusetmetrowej długości krawędzi skalnej jest kilka. Na każdym z punktów zmienia się perspektywa panoramy. Z jednej ze skał widać było nawet na horyzoncie zabudowania Drezna.


Powrót ze szczytowych partii Kleiner Zschirnstein do wsi Kleingießhübel urozmaicam sobie wybierając ścieżkę, która biegnie podnóżem ściany skalnej tej góry. Przyznam, że pionowe pojedyncze bloki piaskowca mające po kilkadziesiąt metrów wysokości robią wrażenie.


Historyczne kamienne pamiątki odnajduje jeszcze koło samej wsi Kleingießhübel. Na skraju łąki i lasu mijam kolejny słupek informujący o granicy własności wsi.

W tym przypadku na słupku jest opis tekstowy. Napis obwieszcza granicę pomiędzy wsiami Reinhardtsdorf i Kleingießhübel.


Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s