Drezdeńskie Kamienie Miejskie (der Dresdner Weichbildsteine)

Faktyczne granice miasta Drezno od czasów średniowiecznych wychodziły poza obręb fortyfikacji miejskich. Większość gruntów w obrębie wyznaczonej granicy miejskiej poza murami była przez długi czas niezamieszkała i wykorzystywana do celów rolniczych. Podlegała jednak ona jurysdykcji miejskiej. W 1547 roku Drezno stało się stolicą nowo powstałego elektoratu Saksonii, a dwa lata później ogłoszono połączenie części leżących z prawej i lewej strony Łaby w jedno miasto. Elektor przyznał miastu nowe przywileje, w związku z czym ogromnie istotnym stało się jakie terytorium owe przywileje obejmują. Konieczne stało się oznaczenie granic miejskich Drezna tak aby przybywający do miasta podróżni wyraźnie wiedzieli, że znajdują się na terenie należącym do miasta, a zatem podlegają jurysdykcji Drezna.
Cały spis praw panujących w mieście nosił niemiecką nazwę „Weichbild” i od tego słowa granica przyjęła nazwę „Weichbildgrenze”.

Plan Drezna z 1732 roku nakreślony przez kartografa Samuela Nienborga pokazuje jak daleko sięgały granice miejskie Drezna poza obręb murów miejskich. Mapa powstała w momencie odbudowania w całości leżącej na prawym brzegu rzeki części miasta zwanej „Starym Dreznem” po ogromnym pożarze w 1685 roku. Po odbudowie ta część Drezna nazywana jest do dzisiaj „Neustadt” – nowe miasto. Na mapie ta część miasta jest pod rzeką Łabą, czyli odwrotnie, gdyż plan miasta jest „do góry nogami” tj. południe na górze, północ na dole.

Cały przebieg granicy miejskiej był oznakowany kamieniami granicznymi zwanymi „Weichbildsteine”. Szacuje się, że łącznie granicznych kamieni w Dreźnie było około 80 na lewym brzegu Łaby oraz około 20 na prawym (co potwierdzałyby oznaczenia znaków granicznych na mapie Samuela Nienborga). Kamienie były wykonane z piaskowca wydobywanego w znajdującej się nieopodal Szwajcarii Saksońskiej. Na kamieniach prócz numeru umieszczano datę oraz herb miasta Drezna.

źródło ilustracji: wikipedia.org

Przebieg granicy miejskiej w Dreźnie ulegał pewnym modyfikacjom w przeciągu następnych dziesięcioleci w miarę rozwoju miasta. Zmiany kształtu były nanoszone na kolejne wersje rysowanych map. Przykładowo tak wyglądał przebieg granicy na planie Drezna z 1889 roku:

Kamienie graniczne stały na swoich miejscach mniej więcej do końca XIX wieku. Rozwój miasta spowodował, że kamienie ustępowały miejsca powstającym budynkom. W 1911 niektóre kamienie graniczne zostały przekazane do miejskiego muzeum. Obecnie (2019 rok) zachowało się 16 oryginalnych kamieni granicznych. Większość z nich została odrestaurowana. Stoją one przeważnie w swoim oryginalnym miejscu, bądź zostały nieznacznie przemieszczone z konieczności dostosowania się do infrastruktury miejskiej.


Jest lipiec 2019 roku. Po dziesięcioletniej przerwie zawitałem znowu do Drezna. Korzystając z okazji, że przydrałowałem tutaj wzdłuż Łaby rowerem, wykorzystuję ten środek lokomocji aby zobaczyć kilka drezdeńskich miejskich kamieni granicznych. Wycieczka została oparta była o XVIII-wieczny plan miasta Drezna Samuela Nienborga 🙂 Oto relacja:


Drezdeńskie Kamienie Miejskie (der Dresdner Weichbildsteine)


Weichbildstein nr 2

(51°03’37.5″N, 13°47’11.0″E)

Kamień graniczny nr 2 stoi na skraju przybrzeżnych łąk rzeki Łaby u zbiegu dzisiejszych ulic Käthe-Kollwitz-Ufer / Schubertstrasse.

Wykuta na kamieniu data ‚1729’ jest już dzisiaj nieczytelna. Pod herbem widać natomiast wykuty numer: ‚NO 2’.

Numer ten został również powtórzony na tylnej ścianie kamienia:


Weichbildstein nr 4

(51°03’33.5″N, 13°47’10.5″E)

Kilkadziesiąt metrów dalej od kamienia nr 2, na dzisiejszej krzyżówce ulic Goetheallee / Schubertstrasse stoi kolejny kamień z numerem 4:

Kamień stoi na rogu skrzyżowania.

Pod herbem widnieje data 1729 oraz mocno starty ‚No 4’. Sylwetka lwa w herbie jest już niewidoczna.


Weichbildstein nr 7

(51°03’10.0″N, 13°47’07.5″E)

XVIII-wieczny plan miasta Drezna Samuela Nienborga zawiera podwójną numerację kamieni granicznych. Lokalizacja kamienia nr 7 pokazuje, że na mapie jest to numeracja malowana kolorem czarnym.

Kamień graniczny nr 7 stoi przy dzisiejszej uliczce Teutoburgstrasse.

Herb Drezna na kamieniu oraz poniżej niego data 1729 oraz numer ‚No 7’ są juz mocno zatarte.


Weichbildstein nr 9

(51°03’12.5″N, 13°47’05.5″E)

Zachowany kamień graniczny nr 9, nie ukrywam, interesował mnie najbardziej.

Kamień znajduje się na trawniku przy ulicy Blasewitzer Strasse.

Ryty herbu i daty na kamieniu są dobrze zachowane, co jest tym cenne, że ten znak graniczny miasta Drezno pochodzi z XVI wieku! Wykuty numer pochodzi najprawdopodobniej z późniejszego okresu.

Data ‚1550’ wykuta na kamieniu oczywiście trafi do mojego zestawienia „Na kamieniach i skałach – wehikuł czasu„.


Weichbildstein nr 23/2

(51°02’02.0″N, 13°46’19.0″E)

W podążaniu do następnego kamienia granicznego trafiam do założonego w barokowym stylu parku – Großer Garten. Granice parku zaznaczył Samuel Nienborg na swoim planie, na którym widać, że granica miejska przecinała wschodni kraniec parku.

Numerem 23 oznaczone były w parku dwa kamienie graniczne stojące koło siebie. Oznaczono więc je odpowiednio 23/1 oraz 23/2.

Zachował się kamień 23/2. Stoi on w parku pośród drzew w niewielkim oddaleniu od parkowych ścieżek.

Ten kamień graniczny pochodzi z XVII wieku. Data, herb oraz numer 23/2 są dobrze widoczne.

Datę ‚1679’ wykutą na kamieniu dołączam również do zestawienia „Na kamieniach i skałach – wehikuł czasu„.


Weichbildstein nr 13 (kopia)

(51°02’51.0″N, 13°44’25.5″E)

Na kamieniu nr 23/2 zakończyłem pierwszą część ‚zwiedzania’ Drezna szlakiem dawnej miejskiej granicy. W drodze do zabytkowego centrum zahaczyłem jeszcze o jedną ciekawostkę w tym temacie, którą postawiono nieopodal ratusza przy Dr.-Külz-Ring.

Jest to wierna kopia XVI-wiecznego kamienia granicznego nr 13, który ma wykutą datę 1550. W Dreźnie znajdują się dwie kopie tego kamienia oraz oczywiście oryginał, który zostawiam sobie na następny raz. 🙂

Tyle pierwszej i pewnie nie ostatniej części podążania starą granicą miejską w Dreźnie. Jestem przekonany, że warto kontynuować ten temat podczas następnych pobytów w stolicy Saksonii i odwiedzić wszystkie zachowane kamienie graniczne zwane „Weichbildstein”.


źródło map: deuschefotothek.de

fragmenty tesktu na podstawie: wikipedia.org, deutsches-architektur-forum.de


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s