Czarna Julka (Die Schwarze Jule)

Forst to obecnie prawie 20 tysięczne miasto położone na zachodnim brzegu Nysy Łużyckiej przy granicy polsko-niemieckiej. W XIX-wieku Forst było dużym ośrodkiem przemysłowym. Działało tutaj kilkadziesiąt fabryk, głównie z branży włókienniczej.

Ilość fabryk, która powstała w Forst za czasów rewolucji przemysłowej spowodowała konieczność opracowania sprawnego środka komunikacji, który ułatwi transport surowca oraz węgla do fabryk w mieście. W 1890 roku zdecydowano się na budowę kolejki wąskotorowej, która będzie się poruszała ulicami Forst i łączyła zakłady przemysłowe w mieście ze stacją kolei normalnotorowej.
Miejska kolej wąskotorowa w Forst została otwarta 8 maja 1893 roku. Długość torów wynosiła początkowo nieco ponad 17 kilometrów a siatka torowiska posiadała 59 bocznic. Oficjalna nazwa kolejki brzmiała „Forster Stadteisenbahn”, jednak składy poruszające się pośród zabudowań miasta mieszkańcy nazwali potocznie „Die Schwarze Jule” czyli…

Czarna Julka

Składy kolejki w Forst ciągnęły parowozy parowe LAG 36 wyprodukowane przez berlińską firmę Krauss. Parowozy poruszały się z prędkością 8km/h.

Jeden z zachowanych parowozów LAG 36 znajduje się dzisiaj w remizie strażackiej w Forst.

Prześwit torów „Czarnej Julki” wynosił 1000mm. Do przewozu wagonów normalnotorowych służyły specjalne wózki, na których umieszczano wagony.

Rosnące zapotrzebowanie transportu do zakładów i fabryk w Forst powodowało, że w XX wieku sieć kolejki była rozbudowywana. Największą świetność osiągnęła w 1934 roku, kiedy długość sieci torów wynosiła 24 kilometry i posiadała 98 bocznic. Cała sieć torowisk „Czarnej Julki” została również naniesiona na przedwojenne mapy topograficzne. Siatkę torów na mapie zaznaczyłem różnymi kolorami (legenda jest poniżej mapki) grupując je na tory i rozjazdy nieistniejące oraz istniejące obecnie (2019 rok) w mieście.

Po II wojnie światowej, w czasach Niemieckiej Republiki Demokratycznej kolejka miejska została znacjonalizowana. Funkcjonowała ona do końca lat 50-tych XX wieku przewożąć spore ilości towarów (1959 rok – 223 tys ton). Zaczęła jednak ona przegrywać z coraz bardziej powszechnym transportem drogowym i przewozem towarów ciężarówkami. Ostatni pociąg przejechał przez miasto 31 sierpnia 1965 roku, a miasto Forst ostatecznie zamknęło „Czarną Julkę” 31 grudnia 1965 r.

Jak zaznaczyłem na powyższej mapie, fragmenty sieci torów „Czarnej Julki” zachowało się w mieście do dzisiaj (2019 rok). Oto wszystkie z nich, które zobaczyłem:


Rozjazdy

Zacznę od ogólnej informacji o zwrotnicach do bocznic. Po napisach na zachowanych rozjazdach wynikałoby, że były one wyprodukowane w Berlinie i Dortmundzie. Na istniejących fragmentach większośc jest tych ‚berlińskich’.


Lange Brücke

Długi Most był główną przeprawą łączącą do 1945 roku prawobrzeżną i lewobrzeżną część miasta Forst. Most został wysadzony pod koniec II wojny światowej. Po przyłączeniu do Polski terenów na wschód od Nysy Łużyckiej, część miasta Forst po polskiej stronie rzeki (nazywana wcześniej Forst-Berge, a po wojnie Zasieki) została prawie w całości rozebrana.

Na pozostałościach Długiego Mostu po stronie niemieckiej widoczne są fundamenty torowiska „Czarnej Julki”.

Tor biegnący po Długim Moście widoczny jest na przedwojennych widokówkach. Nie wiadomo jednak jak daleko tory prowadziły po wschodniej stronie rzeki, gdyż na mapach topograficznych tego nie oznaczono. Wiadomo, że ta część miasta Forst nie była zindustrializowana i pełniła głownie funkcje rekreacyjne oraz mieszkalne. Pod koniec lat 20-tych XX wieku przymierzano się do uruchomienia linii tramwajowej w Forst. Tramwaje miały się poruszać po torowisku „Czarnej Julki”, więc być może to było przyczyną przerzucenia torów na wschodnią stronę rzeki.


Gubener Straße

Gubener Straße to jedna z głównych ulic Forst w osi północ-południe. Tory „Czarnej Julki” prowadziły na prawie całej jej długości. Ponieważ jest to ciągle ważna arteria prowadząca do miasta, tory rozebrano lecz ‚na pamiątkę’ ślad torowiska przy ulicy Gubińskiej w Forst został odtworzony wyłożoną w asfalcie kostką brukową.

W pozostałych miejscach w Forst, które wypisałem poniżej, zachowały się oryginalne tory i rozjazdy:


Alexanderstraße

źródło mapy: mapy.cz


Albertstraße

źródło mapy: mapy.cz

Na tej ulicy jeden z rozjazdów prowadził do lokomotywowni oraz miejsca, gdzie wtaczano na wózki „Czarnej Julki” wagony normalnotorowe.

To samo miejsce kilkadziesiąt lat później. Tor prowadzący w lewo to właśnie wjazd na teren lokomotywowni:

 


Sorauer Straße

źródło mapy: mapy.cz


Planckstraße

źródło mapy: mapy.cz


Max-Fritz-Hammer-Straße

źródło mapy: mapy.cz


Kirchstraße

źródło mapy: mapy.cz


źródło starych fotografii: polska-org.pl

fragmenty tekstu na podstawie: wikipedia.org, info-poster.eu


Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s