Granice majątku Vlčice rodu Schwarzenberg.

Na kilku mapach katastralnych wykonanych w latach 40-tych XIX wieku kartografowie pokusili się o naszkicowanie wyglądu znaków granicznych. Innymi słowy, prócz powszechnych na tych mapach opisów rytów znajdujących się na kamieniach granicznych pojawiają się rysunki oraz symbole. Jeśli już się one znalazły na mapach, są to przede wszytkim szkice herbów (lub ich części) właścicieli kreślonych na mapach terenów.

Zauważyłem, że jeden z herbów pojawia się na mapach pare razy w różnych miejscach na nakreślonych granicach, zupełnie tak jakby został upodobany 🙂 Poszczególne mapy kreślone były przez różnych kartografów, stąd kształt i dokładność detali szkiców tego herbu różnią sie w zależności od arkusza mapy. Pokusiłem się o zestawienie fragmentów wszystkich map z tym herbem:

Kamień graniczny nr 10 na trójstyku dóbr nieopodal miejsca zwanego „Cistecký Bolkov” (50°37’49.5″N, 15°43’12.0″E) koło miejscowości Černý Důl. Herb naszkicowany jest na dwóch mapach. Trzecia zawiera tylko monogram”H.W.F 1753″.

Kamień graniczny nr 100. Lokalizacja tego kamienia na mapie (50°37’55.5″N 15°45’27.0″E) znajduje się obecnie na rogu parkingu Ścieżki Koronami Drzew w miejscowości Janské Lázně. Według map kamień graniczny oprócz herbu posiadał monogram „G.S. 1753”:

Kamień graniczny nr 103 usytuowany był około 300 metrów na wschód (50°37’55.0″N 15°45’42.0″E) od wyżej wspomnianego kamienia nr 100 i posiadał identyczny monogram „G.S. 1753”:

Kolejny kamień zaznaczony na mapach z numerem 96/14 i dołączonym naszkicowanym herbem zlokalizowany jest na trójstyku dóbr (50°32’51.0″N 15°47’20.0″E) nieopodal przysiółka Lesni Domky na wschód od miejscowości Čermná. Na jednej z map przy tym kamieniu granicznym dopisana jest data 1797:

Piątym z takich narysowanych kamieni granicznych i naszkicowanym herbem odnaduje na mapach w miejscu trójstyku granic dóbr (50°30’23.0″N 15°48’52.0″E) przy dzisiejszej lokalnej drodze łączącej miejscowości Pilníkov i Kocléřov. Kamień ma numer 11/60 z datą „1719” oraz monogramami „A.F.F.Z.S”, „K.K(o).P”

Na wszystkich powyższych mapach kształt herbu z lepszą lub gorszą dokładnością przedstawia pionowe pasy otoczone wieńcem. Ponadto nad herbem znajduje się korona.

Taki herb miał ród Schwarzenberg. Umiejscowienie wszystkich znalezionych na mapach znaków granicznych z herbami pozwala wywnioskować, że powiązane są one z oznaczeniem granic należącego do tego rodu majątku Vlčice.

Schwarzenbergowie byli właścicielami wielu posiadłości na terenie Czech Austrii i Niemiec. W posiadanie majątku Vlčice na Pogórzu Karkonoskim rodzina weszła w roku 1675 roku, kiedy Jan Adolf I. ze Schwarzenberga zakupił za niewielkie pieniądze podupadającą posiadłość od hrabiny Cecilii Eleonory spokrewnioną z rodem Schaffgotsch.
Kilka następnych pokoleń Schwarzenbergów znacząco wpisało się w historię tej części regionu. Ich zasługi w XVIII wieku to przede wszystkim zatrudnienie przy uprawie i produkcji lnu, produkcja papieru oraz próby wydobywania złota w Rychorach. Jednak największy i trwały wkład Schwarzenbergów w ówczesnym czasie to niewątpliwie znaczący rozwój uzdrowiska Janské Lázně.

fragmenty tekstu na podstawie artykułu z: freiheit.cz

Nieodłącznym elementem czasów XVIII wieku były toczące się spory majątkowe. Nieporozumienia dotyczące granicy zasięgu dóbr Schwarzenbergów majątku Vlčice zostały ostatecznie rozwiązane w sposób pokojowy na początku lat 70-tych 18 stulecia. Granice wpływów zostały ustalone i oznaczone szeregiem kamieni granicznych.

Postawione kamienie graniczne na linii granicy dóbr Schwarzenbergów wykonane zostały głównie z czerwonego piaskowca i nadany im został numer porządkowy. Na niektórych z nich widnieje również wykuta data „1755”:

źródło fotografii: freiheit.cz

Jeden z takich kamieni zachowanych w terenie odnajduje na trójstyku granic nieopodal wzniesienia Křížový vrch pomiędzy miejscowościami Trutnov i Vlčice. Wg mapy katastralnej kamień prócz numeru „N28” powinien posiadać również datę „1755”.

Niestety wykutej daty nie dostrzegam, zgadza się tylko numer na słupku.

Warto wspomnieć, że granice majątku Vlčice oznaczano w późniejszych czasach również kamieniami granicznymi z monogramem „H.W” będącym skrótem od „Herschaft Wildschütz” (Wildschütz to niemiecka nazwa miejscowości Vlčice). Dwa takie kamienie napotykam nieopodal ruin zamku Břecštejn.

Wracając jednak do lat 70-tych XVIII wieku. Najważniejsze punkty granic dóbr Schwarzenbergów postanowiono oznaczyć masywnymi kamieniami granicznymi w wykutą datą „1752” lub „1753” i wyrzeźbionymi symbolami tego rodu szlacheckiego: Herbem, koroną i wieńcem złotego runa. Te właśnie charakterystyczne miejsca na granicy zostały właśnie dodatkowo ‚udekorowane’ szkicami herbów przez kartografów kilkadziesiąt lat później na mapach katastralnych.

Zaden z tych ‚głównych’ kamieni granicznych dóbr rodu Schwarzenbergów nie zachował się na swoim oryginalnym miejscu na granicy dóbr. Szczęśliwie jednak kilka z nich dochowało się do dzisiejszych czasów.

Namierzyłem cztery z nich. 🙂 Oto one:


Muzeum Žacléř

Pierwszy z „herbowych” kamieni granicznych dóbr rodu Schwarzenberg napotykam w muzeum w miejscowości Žacléř (50°39’10.5″N, 15°54’26.0″E). Jest on wyeksponowany razem z dwoma innymi historycznymi kamieniami granicznymi, m.in. z kamieniem granicznym opactwa cysterskiego w Krzeszowie.

Kamień ten ma wykuty charakterystyczny wieniec złotego runa wokół herbu. Kształt tego wieńca jest odmienny niż w pozostałych „herbowych” kamieniach granicznych rodu Schwarzenberg, które widziałem.

Na tym kamieniu wykuto datę „1753”. Nie zauważam na nim żadnego numeru porządkowego, stąd nie jestem w stanie dokonać próby identyfikacji na podstawie map gdzie oryginalnie mógł on stać.


Janské Lázně

Drugi z „herbowych” kamieni granicznych dóbr rodu Schwarzenberg znajduje się na niewielkim skwerze w miejscowości Janské Lázně (50°37’54.0″N, 15°47’04.0″E). Przeniesiony on został 4 czerca 2016 roku z lapidarium w parku zamkowym w miejscowości Lázně Bělohrad.

Ten kamień posiada wykutą datę „1752”. Ciekawi mnie to, że żaden z opisanych na XIX-wiecznych mapach katastralnych kamieni granicznych związanych z granicami majątku Vlčice (z tych kamieni, które na mapach znalazłem) nie ma podanej takiej daty…


Zamek (Browar) Rudnik.

Ostatnie dwa kamienie graniczne z wyrzeźbionym herbem rodu Schwarzenberg, które odnalazłem zostały wmurowane w ścianę dzisiejszych ruin dawnego zamku (a później browaru) w miejscowości Rudnik.

Na górnej części jednego z kamieni widać wyrażnie monogram „A.F.F.Z.S.”, który zgadza się z opisem jednego z miejsc na XIX-wiecznych mapach katastralnych, o których pisałem powyżej. Monogram ten jednak prawdopodobnie powtarza się na pozostałych kamieniach granicznych, więc nie można na podstawie tego monogramu przypisać pierwotną lokalizację kamienia.

Rownież ciekawe jest to, że obydwa te kamienie graniczne mają ‚niedokonczoną’ datę. Widać wyraźnie, że wykuto tylko pierwsze dwie cyfry ’17’. Mogłoby to oznaczać, że owe kamienie nie zostały nigdy ostatecznie posadowione w docelowym miejscu na granicy ale to tylko moje przypuszczenie.


źródło map katastralnych: archivnimapy.cuzk.cz


Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s