O zmianach granicy koło osady Řeřišný (Brunnkress)

Pisałem już na blogu o miejscach, gdzie nastąpiła w 1958 roku korekta granicy między Polską a Czechosłowacją. Jeden z większych obszarów wymiany terenów pomiędzy państwami znajduje się w Górach Stołowych nieopodal polskiej wsi Pasterka i czeskiego przysiółka Řeřišný. Według zapisów z protokołu końcowego korekty granicy do Czechosłowacji przyłączono tutaj 35 hektarów.


źródło dokumentu: archiwum Straży Granicznej

Na mapie korekta granicy dokonana w 1958 roku wygląda tak (zaznaczona przeze mnie czerwona linia – obecna granica):

źródło mapy z 1952 roku: archivnimapy.cuzk.cz

W terenie granica po tej korekcie biegnie po stromym północnym stoku wzniesienia Lhotecký Šefel. Obecnie ten odcinek granicy ma numer III/177.

Następnie od skrzyżowania dróg, granicę poprowadzono przez 700 metrów skrajem drogi prowadzącej do Pasterki i jest to odcinek III/178.

… po czym granica poprzez dolinę potoku Zidovka dociera jako odcinek III/179 koło Machowskiego Krzyża, i dalej od odcinka III/180 biegnie niezmienioną linią graniczną.


Korekta granicy w 1958 roku nie była pierwszą w tej okolicy. W 1930 roku miała miejsce wcześniejsza rewizja granic dotycząca samego przysiółka Řeřišný. Do tego roku osada ta, nazywana w owym czasie Brunnkress była podzielona pomiędzy dwa państwa granicą, która biegła korytem potoku Židovka. W czasie korekty w 1930 roku granicę przesunięto na wschód od osady Řeřišný, która w całości przyłączona została do Czechosłowacji.

źródło map: mapy.amzp.pl; archivnimapy.cuzk.cz


Tyle tytułem wstępu. Jeszcze tylko podsumowanie zmian granic na jednej mapie…

źródło mapy (podkład): historic.place

… i przechodzę do praktyki, czyli sprawdzenia śladów granicy sprzed dwóch korekt w terenie 🙂 Poniżej podsumowanie moich kilku wypraw, które miały miejsce w 2015, 2016 i 2018 roku.


Granica sprzed korekty w 1958 roku.

Wyniki moich poszukiwań śladów dawnej granicy w południowej części obszaru, gdzie dokonano korekty przedstawiłem w osobnym wpisie Lhotecký Šefel. Jedyną znalezioną wtedy ‚pamiątką’ dawnej granicy na wierzchowinie tego wzgórza jest przekucie linii granicznej na szczycie dzisiejszego słupka granicznego 177/6.

 

Podążając dalej linią graniczną sprzed korekty w 1958 roku na zboczu góry Lhotecký Šefel, znajduje się sporej wielkości skałka. Na jej ścianie widać skute ryty. Ponieważ skałka ta jest w linii dawnej granicy mogą to być usunięte dawne znaki graniczne wykute na skale:

W miejscu, gdzie dawna granica po stoku dochodzi do drogi leśnej (dzisiaj biegnie tą drogą żółty szlak turystyczny), widać ślady zabetonowanych szyn kolejowych. Była to zapewne graniczna blokada tejże drogi wybudowana w czasach izolacji granicy po 1945 roku.

Od tego miejsca granica biegła kilkadziesiąt metrów na zachód wzdłuż drogi a potem w dół zbocza na północ do potoku Židovka. Ostatni prawdopodobny ślad starej granicy to kamienny słupek stojący kilkadziesiąt metrów od potoku. Nie ma on żadnych oznaczeń, jednak stoi on w linii granicy sprzed korekty w 1958 roku.


Granica sprzed korekty w 1930 roku.

Przed 1930 rokiem granica od miejsca, gdzie widoczne są ślady blokady na leśnej drodze, biegła w odwrotnym kierunku – na wschód przez ponad pół kilometra. Początkowo granica wytyczona była wzdłuż leśnej drogi by po kilkudziesięciu metrach odbić od niej w prawo. W tym punkcie widoczny jest charakterystyczny wał usypany z kamieni biegnący zgodnie z linią dawnej granicy.

Wał ten być może jest zachowanym śladem granicy sprzed wieków. Okazało się jednak, że nie tym wałem biegła stara granica. Linia graniczna wytyczona była bowiem skrajem zbocza, który znajduje się w niewielkim oddaleniu od wału na północ.

Dowodem na to są zachowane kamienne słupki graniczne. Pierwszy z nich znajduje się na początku wspomnianego wału około 10 metrów od niego.

Na słupku był numer, niestety jest on skuty.

Idąc krawędzią zbocza po kilkudziesięciu metrach mijam kolejny słupek. Ma on również skuty numer.

Następny słupek ma zachowany numer – 117. Trzycyfrowa numeracja oznacza, że słupek jest z czasów, gdy była tutaj granica prusko-austriacka.

Słupków na skraju zbocza mijam jeszcze kilka, aż do numeru 124.

Pokaz slajdów wymaga JavaScript.

Następnie granica skręcała pod kątem prostym na północ w stronę osady Brunnkress (czyli dzisiejszej Řeřišný). Na stromym stoku mijam dwa słupki – z numerem 126 oraz 127.

Docieram do leśnej drogi, przy której wkopano słupek graniczny bez widocznego numeru.

Stara granica dochodziła po kilkunastu metrach do potoku, skręcała pod kątem prostym i biegła dalej korytem potoku na wschód przez kilka kilometrów aż do styku z dzisiejszą granicą polsko-czeską koło Machowskiego Krzyża. Schodząc ze zbocza dostrzegam za potokiem kolejny zachowany słupek graniczny.

Ten słupek jest chyba ‚najcenniejszym’ z całej serii zachowanych. Na nim bowiem prócz trzycyfrowego numeru 130 wykuto rzymską cyfrę ‚V’. Był to więc słupek początkowy odcinka nr 5 ówczesnej granicy.

Lokalizacja tego słupka ten zaznaczona jest na starej mapie. Tym bardziej jest on ‚cenny’.

źródło mapy: historic.place

Docieram do pierwszych zabudowań osady Řeřišný. Odnajduję jeszcze słupek z numerem 131, i jest on ostatnim, który zobaczyłem na trasie granicy sprzed korekty w 1930 roku.


Řeřišný – krzyż

Nie był to jednak koniec jeśli chodzi o graniczną historię osady Řeřišný. Na skraju tego przysiółka stoi przy drodze krzyż.

Bardzo interesująca jest rzeźba na cokole tego krzyża. Wykuto na nim bowiem herb opactwa broumowskiego. Co więcej nad herbem wykuto monogram „NAB 1858”. Tego typu monogramy, wykuwano na słupkach granicznych oznaczających tereny opactwa.

Pierwsza litera była inicjałem imienia opata w czasach postawienia kamienia granicznego a dwie kolejne litery były skrótem od „Abbas Brzevnovensis” czyli „Opat Brzewnowa” (*).

(*) – Opactwo w Broumowie było prepozyturą opactwa w Brzewnowie, stąd interpretacja historyków liter ‚AB’ jako ‚Abbas Brzevnovensis’ (Opat Brzewnowa) a nie ‚Abbas Braunensis’ (Opat Broumova).

Z daty 1858 wyrytej na cokole krzyża w Řeřišný wynikałoby więc, że litera ‚N’ jest inicjałem opata opactwa w Broumowie, którym był w tym czasie Johannes Nepomuk Rotter 1844 – 1886.

Jest wiec dla mnie bardzo prawdopodobne, że ten krzyż jest również ‚znakiem granicznym’ w tym przypadku wpływów opactwa broumowskiego.


 

 

Reklamy

2 thoughts on “O zmianach granicy koło osady Řeřišný (Brunnkress)

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s