Granica opactwa broumowskiego – Starostín

W 2018 roku nie zapominam o kontynuacji poszukiwań śladów starych oznakowań granic dóbr opactw i zakonów w Sudetach. Na pierwszy tegoroczny strzał w tym ciekawym dla mnie temacie pada Starostín – niewielka miejscowość na granicy polsko-czeskiej.

Warto na początek wspomnieć o dokumencie „Das Braunarer Urbarium” sporządzonym w latach 1676-1677 przez administratora dóbr Broumova, Johana Georga Hesseliusa. Do tego zbioru dołączone są 24 tzw. mapy wizualne, które sam Hesseliusz namalował. Jedna z nich obejmuje dzisiejszą miejscowość Starostín (Neusorge). Na tym obrazku Hesseliusz umieścił pewne znaki (byc może graniczne) przy namalowanym potoku, którego przebieg pokrywa się z dzisiejszą granicą.

źródło ilustracji: muzeum.broumovsko.cz

Dużo bardziej szczegółowych informacji dostarczają mapy wojskowe z lat 1836-1852. Na granicy na północ od miejscowości Starostín oznaczono kilka punktów z opisem typowym dla granic opactwa broumowskiego. Granica ta bowiem była oznaczana trzyliterowym monogramem. Pierwsza litera była inicjałem imienia opata w czasach postawienia kamienia/znaku granicznego a dwie kolejne litery ‚AB’ były skrótem od „Abbas Brzevnovensis” czyli „Opat Brzewnowa” (*).

(*) – Opactwo w Broumowie było prepozyturą opactwa w Brzewnowie, stąd interpretacja historyków liter ‚AB’ jako ‚Abbas Brzevnovensis’ (Opat Brzewnowa) a nie ‚Abbas Braunensis’ (Opat Broumova).

 

źródło mapy: oldmaps.geolab.cz

 

Pierwszy ze znaków granicznych opactwa – „OAB 1732” został zaznaczony tuż obok drogi biegnącej przez miejscowość.

źródło mapy: oldmaps.geolab.cz

Mapa katastralna z XIX-wieku podaje bardziej dokładne umiejscowienie tego znaku. Wygląda na to, że jest to w miejscu, gdzie granica odchodzi od koryta potoku.

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Porównując starą mapę katastralną z dzisiejszą wychodzi mi, że lokalizacja znaku granicznego opactwa jest jakieś … 100 metrów (!) od dzisiejszego dawnego drogowego przejścia granicznego Golińsk-Starostin. Nie muszę dodawać, że przez te przejście przejeżdzałem już kilkadziesiąt razy wielokrotnie się zatrzymując na dłuższą bądź krótszą chwilę. Tak to jest – najciemniej pod latarnią, dotychczas byłem zupełnie nieświadomy, aby sprawdzić czy stary znak graniczny opactwa stoi ‚o rzut beretem’ od przejścia 🙂


Zaskoczenie moje było tym większe, kiedy okazało się, że ten stary znak graniczny opactwa faktycznie istnieje do dzisiaj. Dokładnie przy słupku granicznym obecnej granicy polsko-czeskiej nr 223/7B, w miejscu wskazywanym przez starą mapę katastralną (50°38’22.5″N, 16°13’15.0″E).

 

Na kamieniu granicznym po stronie czeskiej wyryty jest monogram O.A.B. oraz poniżej widoczny jest ryt brzewna – symbolu opactwa. Wykutej daty nie widać, z daty podanej na mapach (1732) można wywnioskować, że monogram jest skrótem od: „Otmar Abbas Braunensis”.

 

 

Na kamieniu od strony polskiej widać zarysy wyrzeźbionego herbu.

Wykuty herb jest już mocno zatarty, poza tym przechylenie kamienia granicznego na tę stronę nie ułatwiało zrobienie dobrego zdjęcia. Niemniej jednak po obróbce zdjęć w domu herb na kamieniu granicznym wygląda następująco.

Zachowane szczegóły były wystarczające aby rozszyfrować co to za herb – jest to herb hrabiowski rodu Hochberg, który był właścicielem ziem po obecnej polskiej stronie granicy.

szkic herbu na podstawie ilustracji z: dokumentyslaska.pl

 

Ten kamień graniczny został wpisany w 1994 roku do rejestru zabytków czeskich. Jest to notabene jedyny kamień graniczny opactwa broumowskiego znaleziony przeze mnie w tymże rejestrze.

 


Zachęcony ‚odkryciem’ zabytkowego kamienia granicznego sto metrów od przejścia, postanowiłem ‚iść za ciosem’ i sprawdzić los pozostałych kamieni granicznych oznaczonych na starych mapach począwszy od dzisiejszego przejścia granicznego Golińsk-Starostin aż do pierwszego granicznego szczytu Średniak (Obírka) w paśmie Gór Suchych. Oznaczało to przejście kilku kilometrów wzdłuż granicy polsko-czeskiej oznaczonej jako odcinki III/223, III/222, III/221 oraz III/220.

Podążając granicą od strony Golińska w kierunku wsi Nowe Siodło kolejnym do sprawdzenia ze starej mapy był kamień oznaczony „PAB 1838” (i przy okazji drugi obok niego zaznaczony jako „H.B. 1787”.

źródło mapy: archivnimapy.cuzk.cz

Lokalizacja kamienia „PAB 1838” wychodziła dokładnie w miejscu dzisiejszego słupka „III/223A” na granicy polsko-czeskiej. Nie znalazłem jednak w tym miejscu żadnych śladów starego kamienia granicznego. Podobnie z sąsiednim kamieniem „H.B. 1787.

Takich miejsc do sprawdzenia na bazie opisów z mapy było ponad 20, w tym te najbardziej interesujące mnie, czyli oznaczenia granic opactwa broumowskiego.

Okazało się jednak w terenie, że albo po starych kamieniach granicznych nic dzisiaj nie zostało, albo ukryły się one skutecznie w roślinności porastającej pas graniczny.

Brak sukcesów w odnalezieniu starych kamieni granicznych rekompensowały widoki z przygranicznych łąk na pasmo Gór Suchych, w których kierunku podążałem.

Jedynym podejrzanym śladem jaki odkryłem są pozostałości kamienia granicznego na wierzchołku góry Średniak (Obírka), który leży przy dzisiejszym słupku granicznym III/220. Jednak oprócz zarysów wykutego starego krzyża granicznego nic więcej na nim wyrytego nie znalazłem.


 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s