palcem po mapie i rowerem po drodze nad rzeką Czerna Wielka…

Czerna Wielka nazywana przed wojną „Große Tschirne”, to rzeka o długości nieco ponad 70km mająca źródło na Pogórzu Izerskim i ujście do Bobru w Żaganiu. Jako jedna z nielicznych rzek w Polsce przecina dwie autostrady 🙂
Rzeka ta przepływa przez Bory Dolnośląskie na linii północ-południe, historycznie była ona w tym regionie na pewnym odcinku granicą pomiędzy Łużycami a śląskim księstwem żagańskim.

Teren Borów Dolnośląskich ze względu na swój dziki charakter od wieków był słabo zaludniony. Główna koncentracja osiedlania się ludności naturalnie skupiała się w okolicy rzek. Tak też było w przypadku rzeki Czerna Wielka.

Siedliska ludzkie przy rzece dotrwały czasów II wojny światowej. Po 1945 roku i przyłączeniu tych ziem do Polski cały ponad 20 kilometrowy odcinek rzeki w Borach Dolnośląskich od Iłowy na północy do Parowej na południu przestał być zupełnie zamieszkały. Liczne pojedyncze gospodarstwa wzdłuż rzeki oraz dwie wsie zostały rozebrane (cegła ponoć poszła na odbudowę Warszawy).

Po dawnych śladach bytności ludzkiej przy Czernej Wielkiej w Borach Dolnośląskich pozostały tylko porozrzucane wzdłuż rzeki liczne ruiny domostw…


Pewnego grudniowego wiosennego dnia (na dworze prawie 10 stopni na plusie) 🙂 wsiadam na rower w Iłowej i jadę w górę rzeki Czerna Wielka.
Po kilku kilometrach po poniemieckich kocich łbach docieram do Kowalic.

Kowalice – dawniej całkiem spora wieś, dziś kilka domostw.

Przy krzyżówce pomnik ofiar I wojny światowej, odnowiony społecznie w 2008 roku (51°29’06.0″N 15°13’47.0″E).

Kowalice to ostatnie miejsce ‚cywilizacji’ na trasie. W Kowalicach po raz pierwszy napotykam rzekę Czerna Wielka. Przekraczam most i jadę na południe drogą leśną wzdłuż rzeki. Przez pierwsze kilka kilometrów leśną drogą mimo, że na przedwojennej mapie widzę, że przy drodze było kilka gospodarstw, odpuszczam sobie ich poszukanie w lesie. Ilość błota na tym odcinku skutecznie mnie do tego zniechęca.


Docieram do pierwszego zachowanego mostu na rzece (51°27’20.0″N 15°15’01.5″E).

Przy moście jak widać na mapie stał kiedyś młyn, jednak to błoto…

Postanawiam dokładniej przyjrzeć się mostowi. Na przyczółku zauważam wyryty napis.

Wyryta gwiazda Dawida oraz data „1928”.


Jadę dalej drogą po wschodniej stronie rzeki. Docieram do Nowoszowa.

Przy drodze zaczynają pojawiać się tablice ostrzegawcze, zarówno postawione wiele lat temu…

… jak i całkiem niedawno.


Nowoszów – jedna z dwóch nieistniejących wsi przy rzece Czerna Wielka. Półtoragodzinny postój tutaj wart był osobnego wpisu na blogu. (LINK)


Przy wyjeździe z dawnego Nowoszowa na południe, gospodarstwa zaznaczone na mapie jako Niederdorf (51°26’17.0″N 15°16’24.0″E).

Pozostałości po piwnicach w leśnym runie pokazują po co postawiono tablice ostrzegawcze.


Docieram do rozdroża w miejscu (51°26’00.0″N 15°16’36.0″E). Do tego miejsca od początku trasy towarzyszył mi wytyczony szlak krajoznawczy, który tutaj odbija na wschód w stronę Wigwamu (miejsca biwakowego) oddalonego stąd o niecałe 1.5 kilometra. (LINK)
Ja jadę dalej na południe.


Kolejne gospodarstwo – zaznaczone na mapie jako Oberdorf (51°25’46.0″N 15°16’43.0″E).

Tutaj znowu dziury po starych piwnicach.


W tym miejscu minęła godzina 15.00. Co w przypadku grudniowej wycieczki w lesie oznacza czas, kiedy należy zastanowić się nad powrotem jeśli nie chce się wracać po ciemku w nieznanym terenie 🙂

Kontynuowałem wyprawę wzdłuż Czernej Wielkiej tydzień później, czyli kolejnego wiosennego grudniowego dnia. Tym razem wyruszyłem od strony drogi Świętoszów – Osiecznica, podążając znaną już mi z 2014 roku drogą leśną numer 17, która prowadzi do wspomnianego wyżej Wigwamu od wschodniej strony cywilizacji 🙂

Następnie po dotarciu do miejsca, gdzie skończył mi się dzień poprzednim razem, czyli do ruin gospodarstwa Oberdorf, ruszam dalej na południe.


Jestem przy dawnym gospodarstwie „zu Neuhaus” (51°25’24.5″N 15°17’03.5″E).

Tutaj również zachowały się resztki piwnic.

Okazuje się, że teren dawnego gospodarstwa został ‚gruntownie’ przebadany przez poszukiwaczy. 🙂


Na drodze chwilę później przekraczam granicę województw lubuskiego i dolnośląskiego.


Następny przystanek – domostwa „zu Heiligensee” (51°25’14.0″N 15°17’15.0″E).

Tutaj pozostałości piwnic tym razem zalane wodą.

Gospodarstwo przejmują bobry 🙂

Przy gospodarstwie dawniej znajdował się most na drugą stronę rzeki.

Dziś po nim ani śladu, choć zaryzykowałbym, że niedługo przeprawę na starym miejscu mogą zbudować tutaj bobry…


 

Niedaleko na południe od „zu Heiligensee” znajdowały się dwa pojedyncze gospodarstwa.

Pierwsze z nich (51°25’02.0″N 15°17’32.0″E) mógłbym nazwać, że jest chyba najlepiej zachowanym ze wszystkich zobaczonych tutaj pozostałości domostw.

Tutaj piwnica również całkowicie zalana wodą.

Drugie z gospodarstw jest 300 metrów dalej na południe (51°24’54.0″N 15°17’43.0″E). Te z kolei było chyba jednym z najbardziej niedostępnych.

Zachowane pozostałości koryta:


Wracam na drogę. Przede mną ostatni cel wyprawy – wioska Poświętne.


 

Poświętne jest drugą ze wsi przy rzece Czerna Wielka, która praktycznie zniknęła.  Opisana została ona osobno przeze mnie tutaj (LINK):


Opisana wyprawa była dla mnie jedną z najbardziej ciekawych w ostatnim czasie. Opisana trasa liczy ponad 20 kilometrów. Nie spodziewałem się, że na tak dużym odcinku będę musiał (chciał) zatrzymywać się tak często i na tak długo, że potrzeba mi było dwóch grudniowych dni aby ją przejechać rowerem. 🙂

Ilość zdjęć wyszła dość duża w tym wpisie (oraz we wpisach o Nowoszowie i Poświętnem) zapewniam jednak, że jest to niewielka część wszystkich zdjęć zrobionych przeze mnie tutaj. Starałem się wybrać te wg mnie najciekawsze.

Miłośnikom ruin gorąco polecam tę trasę, na pewno nie będą się nudzić. 🙂

 


 

źródło map: deutschefotothek.de

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s